تهدید‌ها و فرصت‌های انقلاب صنعتی چهارم

دولتها و مراکز صنعتی در کشورهای پیشرفته و به طور کلی مردم سراسر دنیا برای تغییراتی بزرگ آماده می‌شوند.تغییراتی که گستره‌ای از هوش مصنوعی،رباتیک و اینترنت اشیاء،خودرو‌های بدون سرنشین،چاپ سه بعدی،نانو فناوری،علوم مواد و محاسبه‌گری کوانتمی را پوشش می‌دهد و این موارد فقط بخش‌ انگشت‌ شماری از این فناوری‌ها می‌باشد.تغییراتی که طبق تحقیقات مجمع جهانی اقتصاد پیامدهای آن تا سال‌های آغازین دهه آینده میلادی برای جوامع قابل لمس خواهد شد و طبق گفته تا سال ۲۰۳۰ به اوج خواهد رسید. اگرچه تصویر واضحی از دگرگونی های بعد از انقلاب صنعتی در دست نیست،اما این پدیده چالش‌هایی در پی دارد که پژوهش‌گران را از هم‌اکنون به تکاپو انداخته‌است.چالش‌هایی که می‌توانند تبعات مثبت یا منفی داشته باشند.


کاهش نیروی کار و افزایش نابرابری

انقلاب صنعتی چهارم بر بسیاری از وجوه زندگی انسان‌ها به طور اساسی تاثیر قاطعی خواهد گذاشت. در چارچوب این انقلاب سطوح فیزیکی، دیجیتالی و بیولوژیکی به همگرایی می‌رسند. چنین امری دارای پیامدهای گسترده در عرصه زندگی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بشر می‌باشد و عرصه‌های یاد شده در این فرایند دستخوش دگرگونی می‌شوند. یکی از زمینه‌هایی که شاهد این تغییرات بوده و خواهد بود، حوزه اشتغال و کار است.آثار و پیامدهای انقلاب صنعتی از هم‌اکنون در برخی از مشاغل و حوزه‌های کاری مشخص و آشکار شده است. برخی از بخش‌های مربوط به نیروهای کار با مهارت پایین (مثل کارهای خط مونتاژ) اکنون به طور قابل ملاحظه‌ای تحت تاثیر قرار گرفته و با به کارگیری اتوماسیون بیشتر متاثر خواهند شد. ظهور کوبات‌ها یا روبات‌های تشریح‌کننده که قادرند در اطراف حرکت کنند و بدون نیاز به قرار گرفتن در یک موقعیت ثابت، با دیگران در تعامل قرار بگیرند، پتانسیلی برای انجام کارها در حجم بیشتر نسبت به نیروی انسانی با مهارت پایین دارند. به این ترتیب، یکی از بزرگترین اختلالات اشتغال می‌تواند توسط کارگرانی تجربه شود که احساس می‌کنند در رقابت با ربات‌ها ایمن نیستند.یعنی مشاغل با مهارت‌های پایین و حتی متوسط.طبق گزارش مجمع جهانی اقتصاد،آینده مشاغل بدین‌صورت است:

  • مشاغل با بیشترین میزان ریسک: مشاغل روتین اداری و دفتری
  • مشاغلی که امکان دارد ارتقا داده شوند:کارهای تولیدی که ممکن است از طریق تکنولوژی افزایش پیدا کنند
  • مشاغل با آینده روشن:مشاغل با زمینه کامپیوتر و ریاضی،معماری و مهندسی

با توجه به این پویایی ها میتوانیم درک کنیم چرا فناوری به عنوان یکی از دلایل عمده برای توصیف راکد بودن درآمدها و یا حتی کاهش درآمدها برای عمده جمعیت کشورهای با درآمد بالا محسوب می‌گردد. با جایگزینی ماشین‌های اتوماتیک به‌جای نیروی کار انسانی، شکاف میان دستاوردها برای بازار سرمایه و دستاوردها برای بازار کار روزبه‌روز عمیق‌تر می‌گردد. البته یک سناریوی دیگر نیز مطرح است که این جایگزینی نیروی کار انسانی با ماشین‌ها و فناوری‌های پیشرفته، درمجموع به افزایش کلی فرصت‌های شغلی مطمئن و ارزشمند منجرشود.شاید در این مرحله پیش‌بینی این مسئله که کدام سناریو محقق خواهد شد، اندکی دشوار باشد؛ اما آنچه شواهد تاریخی از آن حکایت دارد این است که احتمال وقوع رخدادی به‌صورت ترکیبی از نتایج هر دو سناریو بیش از هر گزینه دیگری محتمل است؛ و آنچه مسلم است در آینده، استعداد بیش از سرمایه می‌تواند عاملی مهم در تولید محسوب گردد. این مسئله می‌تواند بازار کار را به یک بازار دوقطبی کاملاً مجزا در بخش‌های «مهارت پایین/درآمد پایین» و «مهارت بالا/درآمد بالا» تقسیم کند که درنهایت به افزایش تنش‌های اجتماعی منجر خواهد شد.

«نابرابری»، گذشته از یک نگرانی اقتصادی مهم، بزرگ‌ترین نگرانی اجتماعی مرتبط با انقلاب صنعتی چهارم نیز به‌حساب می‌آید. در دنیای امروز بیشترین افرادی که از پیشرفت فناوری و علوم بهره‌مند می‌گردند، تأمین‌کنندگان سرمایه‌های ذهنی و فیزیکی- مخترعان، سهامداران و سرمایه‌گذاران- هستند که همین مسئله نیز افزایش شکاف در بهره‌مندی از ثروت را میان آن دسته از افرادی که به سرمایه در مقابل کار وابسته هستند، توجیه می‌کند؛ بنابراین، فناوری یکی از دلایل اصلی رکود درآمدی و یا حتی کاهش درآمد برای اکثریت جوامع در کشورهای با درآمد بالا به‌حساب می‌آید: از یک‌سو تقاضا برای کارگران بامهارت بالا افزایش می‌یابد درحالی‌که تقاضا برای کارگران بامهارت و تحصیلات کمتر کاهش پیدا می‌کند. نتیجه آن نیز بازار کاری کاملاً دوقطبی است و در این میان قشر متوسط بی‌بهره می‌ماند.

در نشست سالانه مجمع جهانی اقتصاد در سال ۲۰۱۷ سه راهکار برای مهار نابرابری در انقلاب صنعتی چهارم مطرح شد.

  • گرچه با وقوع انقلاب صنعتی چهارم مشاغل روتین بسیاری از بین میرود اما مشاغل جدید با مهارت های به روز شده ایجاد می‌شوند.طبق تحقیقات مجمع جهانی اقتصاد ۶۵٪ دانش‌آموزان کنونی در مشاغلی مشغول به کار ‌می‌شوند که هنوز به وجود نیامده‌اند.
  • با ایجاد نوآوری های مثل پرینت سه بعدی،واقعیت مجازی،نانوتکنولوژی و… می‌توان انتظار داشت خلاقیت و نوآوری‌های ما بر گونه و اکوسیستم انسان اثر بگذارد و هزاران مشکل پیش‌روی ما را حل کند.
  • با وقوع انقلاب صنعتی و نفوذ تکنولوژی در همه‌ی عرصه‌ها شاهد ایجاد فرصت‌های برابر و فراگیر شدن آموزش برای تمام افراد خواهیم بود که منجر به کاهش نابرابری اجتماعی خواهد شد.
کاهش نیروی انسانی

حریم خصوصی

 به وسیله اینترنت اشیاء شما می‌توانید یخچال،اجاق گاز،کاناپه و سایر وسایل شخصی خود را کنترل کنید.در کنار مزایا و سهولتی که این امکانات برای شما به وجود می‌آورد خطراتی نیز به دنبال دارد.در عصری که تکنولوژی حرف اول را میزند اگر شما از امنیت سایبری قابل قبولی برخوردار نباشید صدمات جبران‌ناپذیری خواهید دید.بعد از انقلاب صنعتی چهارم اهمیت دیتا دوچندان می‌شود و کوچکترین اطلاعات شما مانند رانندگی، خواب، سلامتی و… به طور مرتب ثبت می‌شود.در چنین شرایطی و با فناوری‌های جدید حریم خصوصی شما در خطر قرار می‌گیرد.برای مثال یک شرکت استارت‌آپی به اسم(Lyrebird) برنامه‌ای طراحی کرده که صدای فرد را از روی آنالیز کردن چند کلیپ با صدای آن فرد تقلید می‌کند! بسیاری از کارشناسان معتقدند در آینده امنیت حریم خصوصی به کالایی لوکس بدل خواهد شد که فقط ثروتمندان قادر به تامین هزینه آن خواهند بود.

گیبس حریم خصوصی را به عنوان “محدودیت دسترسی دیگران به یک شخص” تعریف می کند و اشاره می کند که این محدودیت بر اساس سه عنصر تعریف شده است: پنهان کاری (کنترل اطلاعات)، ناشناسی (اقدام بدون توجه دیگران) و تنهایی (محدود کردن دسترسی فیزیکی به یک فرد). علاوه بر این، گیبس اشاره به اهمیت تعادل حریم خصوصی شخصی در برابر دیگر حقوق فردی و در برابر کالای اجتماعی جمعی دارد. حریم خصوصی افراد به طور خاص شامل آن است که افراد  لازم است چه اطلاعاتی، در مورد خود برای دیگران فاش کنند، و چه اطلاعاتی را به شدت برای خودشان حفظ کنند. با توجه به افزایش دیجیتالی شدن اطلاعات شخصی و شبکه فن آوری ها از طریق اینترنت اشیا، یک نگرانی رو به رشد وجود دارد که افراد ممکن است از عواقب قانونی مرتبط با جمع آوری داده ها از طریق اینترنت اشیاء غافل باشند. به طور خاص، اغلب،  دستورالعمل های نامشخصی وجود دارد.

در مقابل محققان از تکنولوژی‌های مختلفی برای ایمن‌سازی اینترنت اشیا نام می‌برند که از مهم‌ترین آنها بلاک‌چین است.بلاک چین یک فناوری جدید در دنیای دیجیتال و بخشی از تحولی است که از آن به عنوان انقلاب صنعتی چهارم یاد می‌شود. این فناوری می‌تواند به تغییر نقش و یا حذف بسیاری از نهادها و سازمانها بیانجامد. بلاک چین به عنوان فناوری زیرساخت در دامنه وسیعی از برنامه های کاربردی مالی و غیرمالی به کار می‌رود. فناوری بلاک چین با استفاده هنرمندانه از رمزنگاری و با توزیع اختیارات منابع اطلاعاتی و رایانشی، تاریخ مند سازی تراکنش ها مجموعه ای از مزایای امنیتی و کارکردی به وجود آورده است. بلاک چین جهت بهبود امنیت داده های حساس می تواند مورد استفاده قرار بگیرد. یک سیستم مدیریت اطلاعات شخصی غیر متمرکز می تواند مالکیت کاربر را نسبت به داده های خود تضمین نماید که این موضوع از طریق بلاک چین قابل پیاده سازی می باشد. بنابراین بلاک چین از طریق غیر متمرکز کردن داده ها به ایمن سازی داده های حساس می پردازد که سبب می گردد مالکیت داده ها حفظ شود و شفافیت داده ها و قابلیت اطمینان ایجاد و کنترل دسترسی دقیق فراهم شود.

حریم خصوصی

منابع:

شواب،کلاوس(۲۰۱۶)،انقلاب صنعتی چهارم،ترجمه دکتر ایرج نبی‌پور،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بوشهر

Marc R. Benioff, Chairman and Chief Executive Officer, Salesforce.com,World Economic Forum Annual Meeting(2017)

Africa Ariño, professor in the Strategic Management Department at IESE Business School, Economic Forum Annual Meeting(2017)

عرب‌یامحمدی،جواد،کیوانیان،شبنم‌السادات(۱۳۹۶)،انقلاب صنعتی چهارم؛زمینه ها و پیامدها،پژوهشکده امور اقتصادی

سخایی،محمدجواد(۱۳۹۶)،انقلاب صنعتی چهارم و سونامی داده پورشایسته‌فرد،علیرضا(۱۳۹۶)،بررسی امنیت در اینترنت اشیاء با استفاده از راهکارهای تکنولوژی بلاک چین،هفتمین همایش سالیانه بانکداری الکترونیک و نظام های پرداخت،تهران،ایران


نویسنده:امیرحسین پوربصیر،دانشجوی کارشناسی مهندسی صنایع دانشگاه علم و صنعت ایران برگرفته از نشریه سامانه نو انقلاب صنعتی چهارم

برگرفته شده از شماره «انقلاب صنعتی چهارم»

هوش‌مصنوعی

حتما برایتان پیش آمده‌است که در طول یک روز یا یک هفته، چندین بار به سایت گوگل سربزنید و موضوعی را که به دنبال آن هستید جستجو کنید. زمانی که در گوگل شروع به تایپ کردن می‌کنید، گوگل برای شما گزینه‌هایی را نشان می‌دهد که ممکن است به دنبال آن‌ها باشید! یا در زمانی که در اینستاگرام خود جستجو می‌کنید، به مواردی برمی‌خورید که اینستاگرام احتمال می‌دهد به آنها علاقه‌مند باشید. پس باید گفت شما در زندگی روزمره‌ی خود، کم و بیش با هوش مصنوعی سر و کار دارید.

هوش مصنوعی در جهان اطراف ما، به طور نامحسوسی درحال فراگیر شدن است اما اگر بخواهیم دقیق‌تر به آن نظاره کنیم، باید ابتدا این پرسش را مطرح کنیم که منظورمان از هوش چیست؟!

دانشمندان معتقدند هوش مصنوعی، هنر ایجاد ماشین‌هایی است که وظایفی را انجام میدهند درحالی‌که اگر انسانی بخواهد آن وظایف را انجام
دهد، نیاز به هوش دارد. به زبان سادهتر، ما در اینجا از ماشین انتظار داریم خصوصیات زیر را داشته باشد:

۱ -زمانی که به موقعیت‌های از قبل تعریف نشده برمیخورد، بتواند عکس العمل نشان دهد و از این واقعه تجربه بیاموزد؛ به‌طوری‌ که هر لحظه در حال یادگیری باشد و خود را کامل‌‌تر کند. برای مثال، ربات‌های دارای هوش مصنوعی، با آزمون و خطا می‌توانند حرکاتی را یاد بگیرند که از قبل برای آنها تعریف نشده‌است!

۲ -شباهت‌ها و تفاوت‌ها را درک کند. در نتیجه بتواند پیش بینی کند و حتی خطاها را اصالح کند. درست مشابه گوگل که اگر لغتی را در آن اشتباه تایپ کنید، خطای شما را به شما گوشزد می‌کند.

۳ -اطلاعات را تجزیه و تحلیل کند و از آنها نتیجه‌گیری کند. برای مثال اینستاگرام با تشخیص هویت شما و مطابقت دادن آن با اکانت فیسبوک شما، دوستانی را که در فیسبوک داشته‌اید در اینستاگرام به شما معرفی می‌کند!


ماشین‌های دارای هوش مصنوعی، به دلیل ویژگی یادگیری و استفاده از تجربه‌هایشان، کمتر از انسان‌ها دست به خطا می‌زنند؛ زیرا آن‌ها یک اشتباه را دوبار تکرار نمی‌کنند و لحظه به لحظه کامل‌تر می‌شوند. همچنین به دلیل اینکه می‌توانند حالت‌های بسیار زیادی را در قبال انجام اقداماتشان بررسی کنند، احتمال شکست خوردنشان کم می‌شود. نمونه‌ی آن را می‌توانید در ماشین‌های شطرنج باز مشاهده کنید.

انسان‌ها در یک بازی شطرنج، در مقابل یک ربات شطرنج باز شکست می‌خورند. حال این مسئله را به دنیای واقعی تعمیم دهید. این ماشین‌ها قادرند تمامی کتاب‌ها و دانش موجود از ابتدای بشریت تا کنون را مطالعه کنند. پس طبیعی‌ست که باتوجه به ویژگی یادگیریشان، بسیار بهتر از انسان‌ها تصمیمگیری کنند و به نوعی شکست‌ناپذیر شوند.

فرض کنید شما یک ربات قهوه‌ساز آماده می‌کنید. هدف شما در ابتدا کامال بی‌خطر است! اما این ربات با خود استدلال می‌کند که چه چیزی باعث می‌شود من نتوانم قهوه درست کنم؟ اینکه یک انسان من را خاموش کند. پس من در راستای انجام ماموریتم کلید خاموش کردن خودم را غیرفعال می‌کنم! و اینگونه می‌شود که ربات اقداماتی را انجام می‌دهد که خواسته‌ی ما نیست و اینجا دقیقا همان جاییست که مسیر ما کمی تغییر خواهد کرد.

برای جلوگیری از چنین اتفاقاتی که ناشی از عدم وجود شعور در ماشین‌هاست، برنامه‌نویسان باید با استفاده از رویکرد عدم قطعیت، برای رباتها برنامه‌ریزی کنند.

مطالب مرتبط:
داده‌کاوی در مهندسی صنایع

چگونه بفهمیم یک ماشین به اندازه‌ی کافی باهوش است یا خیر؟!

روشی برای سنجش میزان هوشمندی ماشین‌ها مطرح می‌شود که به آزمون تورینگ شهرت دارد. در این آزمون، فرد A به عنوان قاضی، با بازیکن B که در اصل یک انسان است و بازیکن C که یک ماشین است، از طریق یک صفحه کلید و نمایشگر رایانه ارتباط می‌گیرد. او باید سعی کند تا بفهمد کدام بازیکن انسان است و کدام ماشین است! اگر یک ماشین بتواند قاضی را به‌گونه‌ای فریب دهد و هویت ماشینی خود را از او مخفی کند، لقب ماشین هوشمند را کسب میکند و برنده‌ی این آزمون می‌شود.

طبیعتا برای این‎کار، ماشین از روش‌های مختلفی استفاده می‌کند؛ مثال اشتباهات تایپی می‌کند و محاسبات خود در مدت زمان بیشتری انجام می‌دهد تا قاضی را بفریبد. حتی گاهی به سواالت پاسخ اشتباه می‌دهد تا وانمود کند که انسان است.

نتیجه‌گیری

هر روزی که می‌گذرد، ماشین‌های هوشمند یک قدم به جلومی‌روند و به ما نشان می‌دهند که چه ظرفیت بزرگی برای استفاده از آن‌ها وجود دارد. کشورها و شرکت‌های پیشرفته‌ی دنیا، روز به روز به دنبال استفاده‌ی بیشتر و مفیدتر از هوش مصنوعی در شاخه‌های پزشکی، نظامی، اقتصادی، کامپیوتری، تکنولوژیکی و حتی بعضا سیاسی و اجتماعی هستند تا بتوانند به وسیله‌ی آن‌ها، خطاهای خود را به حداقل برسانند و قدم به قدم به دنیای هوشمند نزدیک‌تر شوند. شاید بهتر باشد تا ما هم این پرسش را مطرح کنیم که جای خالی هوش مصنوعی در کسب‌وکارمان دقیقا کجاست؟

نویسنده: امیرمحمد جهانی
برگرفته از نشریه سامانه‌نو “علوم داده”
اطلاعات بیشتر در مورد شماره “علوم داده”

چالش امنیت سایبری در اینترنت اشیا

استفاده از اینترنت اشیا با وجود مزیت‌های خود نگرانی‌هایی را نیز به همراه دارد. که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان چالش امنیت سایبری را نام برد. ایترنت اشیا در حال پیشرفت کردن است اما مسئله اینجاست که « آیا امنیت این تکنولوژی به همان اندازه در حال پیشرفت است؟»

از آن جایی که تعداد دستگاه‌های متصل به اینترت بیشتر بوده و شبکه‌ي گسترده‌تری تشکیل می شود، تهدید امنیت سایبری در اینترنت اشیا تهدید به مراتب جدی‌تری از نسل‌های قبلی به شمار می‌رود. به عنوان مثال در ابعاد کوچک، در یک خانه هوشمند وسایل آشپزخانه، تلوزیون، دوربین، وسایل گرمایشی و … ممکن است تبدیل به یک جاسوس بشوند. موارد متعددی از هک کردن دوربین‌های مداربسته و امنیتی به منظور جاسوسی و یا وارد شدن به آن محیط و یا مشاهده فعالیت‌های حریم خصوصی افراد و منتشر کردن آن در اینترنت وجود دارد. همچنین حملات سایبری می‌توانند در سازمان‌های بزرگ و کارخانه‌ها خسارات جبران ناپذیری را ایجاد کنند. به نوعی تهدید‌های امنیتی در اینترنت اشیا می‌توانند علاوه بر تهدید مجازی، تهدید فیزیکی قلمداد شوند.

مجرمان سایبری بر روی روش‌های جدید برای شکست دیوار امنیتی سازمان‌ها و دستیابی به اطلاعات آن‌ها و همچنین دسترسی به اطلاعات افراد کار می‌کنند و خسارات مادی و معنوی به افراد و سازمان‌ها را وارد می‌کنند. روزانه حملات آن‌ها پیچیده‌تر و دفاع در مقابل آن‌ها سخت‌تر می‌شود. در گزارشی توسط شرکت hp بیان می‌شود که ۷۰ درصد دستگاه‌های IoT آسیب‌پذیر هستند.

اقدامات

در نتیجه افزایش نگرانی‌ها، در ۲۵ سپتامبر سال ۲۰۱۵ « بنیاد امنیت اینترنت اشیا» تشکیل شد. ماموریت این سازمان کمک به ایمن کردن IoT، به منظور کمک به پذیرش و حداکثر کردن مزایای آن است. این بنیاد سعی در ترویج دانش و روشن کردن بهترین تمهیدات برای امنیت مناسب را دارد. اعضا این بنیاد را ارائه‌دهنده‌گان تکنولوژی مانند شرکت‌های اینتل، سامسونگ و هوآوی و همچنین شرکت‌های مخابراتی نظیر BT و Vodafone تشکیل می‌دهند. این بنیاد تاکنون سه کنفرانس سالانه در راستای اهداف خود برگزار کرده است.

همچنین استاندارد‌های رمزنگاری بر روی داده‌ها تنظیم شده است و از استاندارد x.509 استفاده می‌شود، این استاندارد در بسیاری از پروتکل‌های اینترنت به کار رفته است به طور مثال TLS/SSL که پایه‌ی HTTPS هستند. شرکت‌های IT به طور مداوم سعی در ابتکار راهکار‌هایی برای افزایش امنیت دارند.

به طور مثال شرکت Mozilla طراح مرورگر Firefox ، فریم‌ورک یا چارچوبی تحت عنوان Project of Things معرفی کرده است؛ این چارچوب تجربی متشکل از نرم‌افزار‌ و سرویس‌های Mozilla برای متصل کردن اشیا به وب است. این عمل طبق گفته‌ی این شرکت باعث غیرمتمرکز کردن اشیا در بستری تحت عنوان Web of Things می‌شود.     

نموداری از Project of Things

  kbv research در گزارشی بیان می‌کند که در سال ۲۰۲۲ بازار امنیت اینترنت اشیا تبدیل به یک بازار ۲۹.۲ میلیارد دلاری می‌شود. البته برخی کارشناسان بر این اعتقاد هستند که بازار امنیت صرفه کافی را ندارد و باید تمهیدات دولتی در این راستا صورت گیرد.

راهکار‌هایی برای سازمان

همان‌طور که متوجه شدید برای راه‌اندازی اینترنت اشیا در یک سازمان علاوه بر چالش‌های فنی چالش‌ امنیت از عمده نگرانی‌‌های مدیران اجرایی است. راهکار‌های زیادی برای امنیت سایبری یک سازمان بیان شده است. شرکت EY، یکی از بهترین شرکت‌های ارائه‌ دهنده‌ی خدمات حرفه‌ای در دنیا، در سال ۲۰۱۵ پرسشنامه‌ای در رابطه با بحث امینت اطلاعات تهیه کرد که ۱۷۵۵ سازمان در آن شرکت کردند. در این گزارش بیان می‌شود که ۳۶ درصد از سازمان‌ها یک برنامه هوشمندانه برای شناسایی تهدید‌ها پیاده سازی نکرده‌اند.

همچنین مجددا ۳۶ درصد بیان کردند که به احتمال زیاد نمی‌توانند حملات پیچیده را شناسایی کنند. البته این آمار نسبت به نظرسنجی سال ۲۰۱۴ که ۵۶ درصد اعلام شده بود، بهبود یافته اما سازمان‌ها نباید فراموش کنند که سطح پیچیدگی حملات به طور مداوم در حال افزایش است.

این شرکت در گزارشی به نام « امنیت سایبری و اینترنت اشیا» بیان می‌کند که پاسخ سازمان‌ها به جرایم سایبری به سه سطح تقسیم می‌شود.

۱. فعال‌سازی

سازمان‌ها باید پایه‌ی محکمی از امنیت سایبری داشته باشند. این شامل یک مجموعه جامع از اقدامات امنیت از اطلاعات است؛ که دفاعی پایه (اما نه لزوما خوب) را در مقابل حملات سایبری فراهم می‌کند. در این مرحله سازمان‌ها پایه‌هایی را بنا می‌گذارند، و به نوعی امنیت سایبری خود را «فعال‌سازی» می‌کنند.

۲. انطباق‌دادن

سازمان‌ها تغییر می‌کنند -خواه به خاطر بقا خواه به خاطر رشد- به موازات آن تهدید‌ها نیز تغییر می‌کنند. در نتیجه بنای تمهیدات امنیتی اطلاعات باید انطباق پیدا کنند تا با تغییرات در نیاز‌های فضای کسب‌وکار و پویایی‌های آن مطابقت پیدا کنند، در غیر این صورت در گذر زمان از تاثیرگذاری ‌آن‌ها کاسته می‌شود. در این مرحله سازمان‌ها سعی در بروزرسانی امنیت سایبری خود دارند.

در پرسشنامه سال ۲۰۱۵ بیان می‌شود که ۵۴ درصد از سازمان‌ها در قسمت امنیت اطلاعات خود برای تمرکز بر روی تکنولوژی‌های در حال ظهور و تاثیرات آن ندارند.

‌‌۳. پیش‌بینی کردن

 سازمان‌ها نیاز دارند تا تکنیک‌های خود را گسترش بدهند تا پتانسیل حملات سایبری را شناسایی و از بین ببرند. آن‌ها باید دقیقا بدانند که به چه چیزی برای حفاظت کردن از دارایی‌های با ارزش خود نیاز دارند و همچنین واکنش مناسب به سناریو‌های احتمالی حمله-حادثه را تمرین کنند. این موضوع نیازمند چند مورد است؛ یک توانایی شناسایی رشد یافته از تهدید سایبری، یک روش ارزیابی ریسک قدرتمند، یک مکانیزم پاسخگویی در مورد حوادث و یک سازمان آگاه . در این مرحله سازمان‌ها در مورد توانایی‌ خود برای مدیریت تهدید‌های قابل پیش‌بینی و حملات غیرمنتظره مطمئن‌تر هستند. آن‌‌ها حملات سایبری را «پیش‌بینی» می‌کنند.

همچنین ZD Net ۱۰ راهکار عملیاتی برای امنیت سایبری در اینترنت اشیا ارائه کرده است که عبارت است از:

۱. درباره نقاط پایانی (endpoint) خود اطلاعات داشته باشید

منظور از نقاط پایانی دستگاه‌هایی هستند که به شبکه وصل می‌باشند. در واقع هر نقطه‌ی پایانی یک نقطه ورود بالقوه برای مجرمان اینترنتی است که باید مورد توجه قرار بگیرد.

۲. دستگاه‌های خود را پیگیری و مدیریت کنید

گرچه ممکن است این موضوع ساده به نظر برسد اما یک نقطه شروع خوب در یک پروژه اینترنت اشیا فهمیدن این است که دقیقا چه دستگاه‌هایی در شبکه سازمان وجود دارند و هر کدام چه کاری را انجام می‌دهند..

۳. هر آنچه را که امنیت فناوری نمی‌تواند تشخیص دهد، شناسایی کنید

در یک سطح پایه، گسترش اینترنت اشیا شامل دو بخش متمایز است؛ جنبه فیزیکی مربوط به دستگاه‌های متصل واقعی و عملکرد آن و دوم جنبه‌های سایبری که برای جمع‌آوری و استفاده از داده‌ها استفاده می‌شود. جنبه‌های سایبری می‌توانند با بهترین شیوه‌های امنیتی آی‌تی شناسایی شوند، اما ممکن است برای بخش فیزیکی این چنین نباشد، زیرا اغلب قاعده مشخصی را دنبال نمی‌کند.

۴. پچ‌ها (وصله‌ها) و ترمیم‌ها را جدی بگیرید

این امر تنها برای اهداف امنیتی مهم نمی‌باشد بلکه ممکن است نیا‌ز‌های تجاری دیگری نیز وجود داشته باشد که در آن کد‌ها باید در طول زمان تغییر کند.

۵. از یک استراتژی ریسک محور استفاده کنید

کسب‌و‌کار‌ها باید دارای‌هایی حیاتی را در زیرساخت‌های IoT  اولویت بندی کنند. رهبران فناوری اطلاعات باید بیشترین ارزش و ریسک را برای دارایی‌های سازمان اختصاص داده و امنیت آنان را با توجه به اولویت تامین کنند.

۶. آزمایش انجام دهید و ارزیابی کنید

‌‌قبل از راه‌اندازی دستگاه‌های IoT نوعی از آزمایش نفوذ یا ارزیابی دستگاه در سطح سخت افزار یا نرم افزار انجام شود؛ که این نیز می‌تواند بسته به مورد شامل مهندسی معکوس باشد.

۷. رمز‌های عبور و اختیارات پیش فرض را تغییر دهید

در حالی که این توصیه می‌تواند عادی به نظر برسد، لازم است توجه کنید که برخی از دستگاه‌های اینترنت اشیا دارای رمز‌های پیش فرض عرضه شده توسط فروشنده می‌باشند و تغییر دادن این پیش فرض‌ها دشوار و یا ناممکن است.

۸. مراقب داده‌ها باشید

فهمیدن روش برخورد دستگاه IoT با داده‌ها، برای تامین امنیت اینترنت اشیا بسایر ضروری است. کسب‌وکار‌ها باید داده‌های تولید شده توسط دستگاه‌های خود را بررسی کنند. همچنین کسب‌و‌کار‌ها نیز باید در مورد استفاده از اطلاعات شخصی غیر رسمی (NPPI) یا اطلاعات شناسایی شخصی (PHI) توسط دستگاه‌های IoT محتاط باشد. این داده‌ها به احتمال زیاد توسط دشمنان مورد استفاده قرار می‌گیرند تا اطلاعات در مورد یک فرد یا سازمان را بدست آورند و این نوعی آسیب‌پذیری قابل سو استفاده می‌باشد.

۹. به پروتکل‌های رمزنگاری شده‌ی به روز، اعتماد کنید

شرکت‌ها باید داده‌ها را در داخل و خارج از دستگاه‌های اینترنت شای خود رمزگذاری کنند و این کار باید با تکیه بر قوی‌ترین رمزگذاری موجود و یک استراتژی که به سازمان‌ها در مقابل تغییرات کمک می‌کند، انجام شود.

۱۰ از لایه‌ي کنترل دستگاه به لایه‌ی کنترل هویت حرکت کنید

دستگاه‌های IoT توان اتصال چندین کاربر به یک دستگاه واحد را دارند، تمرکز امنیت اینترنت اشیا باید به کنترل سطح هویت تغییر کند. تایید هویت به سازمان کمک می‌کند تا بفهمد که کاربر چگونه به دستگاه دسترسی پیدا می‌کند و می‌تواند به صاحبان کسب‌وکار کمک کند تا الگوهای استفاده خود را برای دریافت داده‌های متنی بیشتر مورد استفاده قرار دهند. همچنین می‌تواند برای حفاظت بهتر از آسیب‌پذیری‌ها و استفاده نادرست از آن‌ها تلاش کند.

منابع:


نویسنده:  امیرحسین گرزین ، دانشجوی کارشناسی مهندسی صنایع دانشگاه علم و صنعت ایران
برگرفته از نشریه سامانه نو شماره «انقلاب صنعتی چهارم»

زنجیره ارزش پورتر

چگونــه می‌توانیــد ورودی‌هــای کســب‌وکار را بــه خروجی‌هــای کسـب‌وکار تغییـر دهیـد بـه طـوری کـه آنهـا ارزش بیشـتری را نسـبت بــه هزینــه اصلــی ایجــاد ایــن خروجی‌هــا داشــته باشــند؟ ایــن فقــط یــک ســوال نیســت، ایــن مســئله از اهمیــت بنیــادی بــرای شــرکت‌ها برخــوردار اســت، زیــرا بــه منطــق اقتصــادی ســازمان می‌پــردازد. شـرکت‌های تولیـدی ارزش خـود را بـا خریـد مـواد خـام و اسـتفاده از آن بــرای تولیــد چیزهایــی مفیــد ایجــاد می‌کننــد. خــرده‌فروشــان طیــف وســیعی از محصــولات را جمــع‌آوری میکننــد و آن‌هــا را بــه شــیوهای مناســب بــرای مشــتریان ارائــه می‌دهنــد.

ارزش ایجاد شده توسط یک شرکت، حاشیه سود است:

ارزش ایجــاد شــده و گرفتــه شــده – هزینــه ایجــاد ایــن ارزش = حاشــیه ســود

ارزش افــزودهای بیشــتری کــه ســازمان ایجــاد می‌کنــد، ســودآوری بیشــتری را بــه همــراه دارد و هنگامی کــه ارزش بیشــتری بــرای مشــتریان خــود ارائــه می‌کنیــد، مزیــت رقابتــی را به وجود می‌آورید. درک اینکــه چگونــه شــرکت شــما ارزش ایجــاد می‌کنــد و بــه دنبــال راه‌هایــی بــرای افــزودن ارزش بیشــتر اســت، عناصــر حیاتــی در ایجــاد یـک اسـتراتژی رقابتـی هسـتند. مایـکل پورتـر ایـن بحـث را در کتـاب تاثیرگـذار خـود در سـال ۱۹۸۵ بـه نام”مزیـت رقابتـی” آورد کـه در آن، ابتـدا مفهـوم زنجیـره ارزش را معرفـی کـرد.


زنجیره ارزش پورتر چیست؟

مفهــوم زنجیــره ارزش مایــکل پورتــر یکــی از مؤثرتریــن مفاهیــم در بـازار امـروز اسـت. مفهـوم زنجیـره ارزش پورتـر بـه مـا می‌گویـد کـه زنجیـرهای از حـوادث از خریـد مـواد خـام تـا تحویـل کالاهـا و خدمـات پــس از فـروش وجـود دارد.

زنجیــره ارزش مجموعه‌های از فعالیت‌هایــی اســت کــه ســازمان بــرای ایجــاد ارزش بــرای مشــتریان خــود انجــام می‌دهــد. مایــکل پورتــر یــک زنجیــره ارزش کلــی عمومــی را پیشــنهاد می‌کنــد کــه شــرکت‌ها می‌تواننــد بــرای بررســی تمــام فعالیت‌هــای خــود اســتفاده کننــد و ببیننــد کــه چگونــه آنهــا بــه هــم مرتبــط می‌شــوند، هزینه‌هــا را مشــخص می‌کنــد و بــر ســود تاثیــر می‌گــذارد.


عناصر در زنجیره ارزش پورتر

پورتـر زنجیـرهای از فعالیتهـای مشـترک را بـرای همـه‌ی کسـب‌وکارها تعریـف کـرد و آنهـا را بـه فعالیت‌هـای اولیـه و پشـتیبانی یـا ثانویـه تقسـیم کـرد.

عناصر زنجیره ارزش پورتر

همانطــور کــه در شــکل نشــان داده شده‌اســت، ایــن زنجیــره از ۹ مرحلــه تشــکیل شــده اســت و فرآینــد را می‌تــوان در هــر یــک از ۹ مرحلـه تغییـر داد تـا ارزش افـزوده بیشـتری بـه محصـول نهایـی اضافـه شــود. پنــج مــورد اول جــز فعالیت‌هــای اولیــه هســتند کــه اساســا در هـر شـرکتی وجـود دارنـد و توانایـی و پایـداری را بـرای شـرکت فراهـم می‌کننــد. چهــار مــورد باقیمانــده از فعالیت‌هــای پشــتیبانی یــا ثانویــه هسـتند. هـر دو نـوع فعالیـت در شـرکت‌ها بـرای ایجـاد وجـه تمایـز بـا سـایر رقبــا ضــروری اســت.

فعالیت‌های اولیه

فعالیت‌هــای اولیــه بــه طــور مســتقیم بــه تولیــد، فــروش، نگهــداری و پشــتیبانی محصــول و یــا خدمــات فیزیکــی مرتبــط اســت و شــامل مــوارد زیــر می‌باشــد.

  • تـدارکات داخلی فعالیت‌هایـی کـه موجب می‌شود منابع و مواد اولیه و نیروی انسانی وارد سازمان شود و به انبار تحویل داده‌شود.
  • عملیـات تولیدی کلیـه فعالیت‌هایـی که در داخل سازمان اتفاق می‌افتد تا مواد اولیه و نیروی انسانی و سایر عوامل تولید با هم ترکیب شده و از برآیند آن‌ها کالا یا خدمات تولید شود.
  • تــدارکات خارجــی کلیه فعالیت‌هایــی که در داخل سازمان اتفاق می‌افتد تا کالا و خدمات تولید شده به دست مصرف‌کنندگان و مشتریان برسد.
  • بازاریابــی و فــروش کلیه فعالیت‌هایــی که در داخل سازمان اتفاق می‌افتد تا برای کالاها و خدمات، مشتریان مناسب یافت شود.
  • خدمـات پـس از فـروش کلیه فعالیت‌هایـی که پس از فروش کالا یا خدمت انجام می‌شود تا مشتریان از مصرف آن راضـی باشـند.

فعالیت‌های پشتیبانی (ثانویه)

ایــن فعالیت‌هــا از فعالیت‌هــای اصلــی ســازمان پشــتیبانی می‌کنــد و موجــب می‌شــود تــا فعالیت‌هــای اصلــی بهتــر و ســریعتر انجــام شــود و شــامل مــوارد زیــر است.

  • ســاختار ســازمانی نقش یک پشتیبان را برای سازمان ایفا می‌کند. تقسیم کار در داخل سازمان و هماهنگی‌های بعد از آن به ساختار سازمانی بستگی دارد.
  • مدیریـت منابـع انسـانی کلیه فعالیت‌هایـی که در داخل سازمان در جهت آماده کردن نیروی انسانی برای انجام فعالیت‌هـای اصلی با بالاترین بهره‌وری انجام می‌شود.
  • توســعه تکنولوژی تکنولوژی‌هایــی که مورد نیاز فعالیت‌هــای اصلی سازمان است مانند نرم‌افزارهای رایانه‌ای. انجام فعالیت‌هــا در داخل سازمان نیازمند سیســتم‌هایی است که وظیفــه ایجاد و جمع‌آوری و پخش اطلاعات و اشـتراک آن‌هـا بـا سـایر واحدهـا را بـر عهـده دارنـد.
  • تدارکات فعالیت‌هایــی کــه ســازمان بــرای بــه دســت آوردن منابــع لازم انجــام می‌دهــد. مــواردی شــامل یافتــن فروشــندگان و قیمت‌گــذاری مناســب بــرای کالاهــا و …

بنابرایـن، بـه طـور کلـی مـوارد بـالا بـرای ایجـاد یـک زنجیـره ارزش یـا بـرای تجزیـه و تحلیـل زنجیـره ارزش مـورد نیـاز اسـت. توجـه داشـته باشــید کــه فعالیت‌هــای اولیــه و همچنیــن فعالیت‌هــای ثانویــه هــم بــه صــورت پویــا بــه یکدیگــر واکنــش نشــان می‌دهنــد. اگــر فعالیــت هــای اولیــه خــود را افزایــش دهیــد، فعالیتهــای ثانویــه شــما نیــز افزایــش خواهد یافــت. باایــن حــال، کاهــش فعالیت‌هــای ثانویــه نیــز بــر فعالیت‌هــای اولیــه تأثیــر می‌گــذارد.

همچنیـن مهـم اسـت کـه توجـه داشـته باشـیم کـه بعضـی مـوارد ماننـد تکنولـوژی و منابـع انسـانی، نقـاط اصلـی بـرای تمایـز در هـر صنعـت هسـتند. تکنولـوژی کـه شـما داریـد و افـرادی کـه برنـد شـما را تبلیـغ می‌کننــد، می‌تواننــد در دنیــا بــرای رهبــران بــازار یــا دنبــال کننــده بـازار، تفـاوت ایجـاد کننـد. بنابرایـن، بـرای ایجـاد یـک زنجیـره ارزش، فعالیت‌هــای اولیــه و همچنیــن فعالیت‌هــای ثانویــه بایــد همزمــان صـورت گیـرد تـا حداکثـر ارزش و بـه همیـن ترتیـب حداکثـر سـود نیـز بـه دسـت آیـد.

نویسنده: مهدی شفایی

برگرفته از نشریه سامانه نو شماره ” مدیریت فرآیند‌های کسب‌وکار”

اطلاع بیشتر از شماره ” مدیریت فرآیندهای کسب‌وکار”

مهندسی صنایع در سیستم های سلامت (برنامه‌ریزی درمان شیمی درمانی )

مهندسین صنایع با آموزش و تجربیات خــود در بهبــود عواملی ماننـد بهـره وری، ایمنی و کارآیـی در جایگاهـی هسـتند که نقشی اساسی در بهبود کارایی سیستم های سلامت در بسـیاری از کشــورهای توسعه یافته را دارنـد. تکنیک هــای مهندســی صنایــع در سیســتم بیمارســتان کمــک میکنــد تــا کارایــی سیســتم در قســمت های مختلــف ماننــد: بهبــود ارتبــاط بیــن بیمــاران، پرســتاران و پزشــکان؛ ارائــه اطلاعــات بیشــتر بــه بیمـاران؛ و کوتـاه شـدن زمان انتقـال بین مراجعـات بیمـاران، افزایش یابد در ادامـه ی ایـن مقالـه بـه بررسـی یکـی از کاربردهـای مهندسـی صنایــع در شــیمی درمانی ســرطان کــه هــدف آن بهبــود درمــان اســت، میپردازیــم.

ســرطان یکــی از بیماری هایــی اســت کــه بــه طــور جــدی زندگــی انســان را تهدیــد مــی‌کند.کــه بــا جراحــی، پرتودرمانــی، شــیمی درمانی، هورمــون درمانــی و ســلولهای بنیــادی درمــان میشـود. بنابرگـزارش (IARC) تــا ســال ۲۰۳۰ انتظــار مــی رود کــه ۴٫۲۱ میلیــون مــورد جدیــد ابتــلاء بــه ســرطان و همینطــور ۴٫۱۳ میلیــون مــرگ بــه وســیله ســرطان رخ بدهــد. جراحــی و پرتودرمانــی شــایع تریــن درمــان مســتقیم بــرای درمــان تومــور میباشــد. بــا ایــن حــال، هنگامــی کــه ســرطان بــه مرحلــه متاستاز میرسـد ) زمانــی کــه ســلولهای ســرطانی از تومــور اولیه به سـایر قسمت های بــدن انتقال مـی یابند ( بــرای درمــان ســلولهای ســرطانی، شــیمی درمانی بایــد اعمــال شــود. در واقــع جراحــی زمانــی انجــام میشــود کــه یــک تومــور تنهــا در یـک ناحیـه پیـدا میشـود و احتمـال دارد کـه تمـام تومـور را از بیــن ببــرد. گاهــی اوقــات پرتودرمانــی نیــز در طــی یــا بعــد از عمـل اسـتفاده میشـود. وقتـی تومـور بـه طـور کامـل از بیـن رود، دیگـر نیـازی بـه بررسـی مسـاله بهینه سـازی درمـان نداریـم . بـا ایـن حـال، زمانـی کـه شـیمی درمانی بـه عنـوان درمـان اسـتفاده میشــود، تعــداد ســلولهای ســرطانی بــا گذشــت زمــان تکامــل مییابــد. در واقــع چــون شــیمی درمانی ماننــد یــک شمشــیر دو طرفـه عمـل میکنـد کـه از یـک طـرف سـلولهای طبیعـی را از بیـن میبـرد و از طـرف دیگـر سـلولهای سـرطانی را نابـود مـی کنــد، نمیتــوان داروهــای شــیمی درمانی را مرتبــا تزریــق کــرد. بنابرایـن، اسـتفاده از شـیمی درمانی نیـاز بـه یـک سـبک و سـنگین کـردن بیـن کاهـش سـلولهای سـرطانی و سـمیت بافـت دارد کـه تابــع انــدازه ســلولهای عــادی نابــود شــده و محدودیت هــای دوز دارو اســت. بــه همیــن علــت بهینه‌ســازی شــیمی درمانی ســرطان از اهمیتـی دوچنـدان برخـوردار میشـود. عـلاوه بـر ایـن، در طـول شــیمی درمانی، برخــی از ســلولهای ســرطانی ممکــن اســت از طریـق جهش تصادفــی مقاومت ذاتی به عامل درمــان پیــدا کننــد کــه باعــث میشــود آنهــا را بــه عامــل درمــان غیرحســاس کنــد. بــه علــت ایــن مقاومــت ارثــی، ایــن ســلولهای ســرطانی نمیتواننـد بـه طـور کامـل از بیـن برونـد، کـه منجـر بـه شکسـت طولانــی مــدت در دوره شــیمی درمانی میشــود.

اخیــرا کار توســعه در پیشــگیری، تشــخیص، درمــان و مدیریــت ســرطان پیشــرفت قابــل توجهــی کرده اســت. مدلســازی ریاضــی ســرطان یکــی از روشهــای مهــم در ایــن حــوزه اســت کــه در سـالهای اخیـر توجـه مهندسـان صنایـع کـه مشـغول در حـوزه ی بهینـه سـازی مـی باشـند را بـه خـود جلـب کرده اسـت. مدلهـای ریاضی بـا مبنـای مطالعـات بالینـی و ارزیابی هـا بـه پژوهشـگران کمــک میکننــد تــا اثراتــی را کــه عوامــل مختلــف ماننــد رشــد تومــور و میــزان تزریــق دارو در برنامــه هــای بهینــه درمــان داشــته اند را بهتــر درک کننــد. در واقــع نــگاه ایــن مدلهــا بــه درمــان ســرطان بــه عنــوان یــک مســاله بهینــه ســازی میباشــد. تعــداد ســلولهای ســرطانی، میــزان ســمی بــودن و مقاومــت دارویــی، عوامــل کلیــدی در برنامه ریــزی درمــان شــیمی درمانی میباشــد. اغلــب مطالعــات بــه منظــور بهینــه ســازی درمــان شــیمی درمانی از روشهــای مختلفــی بــرای مدلســازی تعاملات میــان ایــن عوامــل کلیــدی اســتفاده میکنند.کــه از بیــن ایــن عوامــل کلیــدی، مقاومــت دارویــی دارای احتمــال بالاتــری اســت کــه بــا قــرار گرفتــن در معــرض داروهــای شــیمی درمانی ظاهــر شـود. بنابرایـن، بهتـر اسـت سـلولهای سـرطانی را در اسـرع وقـت بـا اسـتفاده از دوز بـالای دارو نابـود کـرد. امـا از سـوی دیگـر، یـک دوز بـالای دارویـی منجـر بـه مسـمومیت نامطلـوب خواهد شـد. در نتیجـه، وابسـتگی پیچیـده و سـبک و سـنگین کـردن در میـان این جنبه هـا، توسـعه بهتریـن برنامـه درمـان شـیمی درمانی را تعییـن میکنــد کــه زمــان بنــدی جلســات شــیمی درمانی و همچنیــن ترکیبــات و دوز داروهــای مناســب بــرای یــک هــدف مشــخص را مشــخص می کننــد؛ در واقــع، تعامــل ســلولهای طبیعــی و سـرطانی بـا توجـه بـه نـوع درمـان متفـاوت اسـت. رابطـه بیـن دوز درمـان و تعـداد سـلولهای عـادی و ایمنـی در مدلهـای ریاضـی کـه تکامـل ایـن سـلول ها را توصیـف میکنـد، بـه وضـوح قابـل مشـاهده اسـت. آزمایشهـای بالینــی تصادفــی، روش اســتاندارد بــرای ارزیابــی طرح هــای شــیمی درمانی میباشــد کــه بــه اســتثنای دوز و مــدت زمــان درمــان، انتخــاب ترکیبــی از داروهــا یکــی دیگــر از عوامــل مهـم در آزمایشـات بالینـی اسـت. اگرچـه از آزمایشهـای بالینـی بــرای تعییــن برنامه هــای قابــل اعتمــاد و کارآمــد شــیمی درمانی اســتفاده میشــود، بــه دلیــل هزینه هــای بــالا، مــدت زمــان طولانــی آزمایــش و مشــکل تســت های مختلــف شــیمی درمانی محـدود شـده اند. بـرای ایـن منظـور، مدلسـازی ریاضـی یـک روش کـم هزینـه بـرای ارزیابـی اسـتراتژی هـای مختلـف اسـت کـه بـا اسـتفاده از توصیـف روابـط کمـی در میـان عوامـل مختلـف ماننـد جمعیــت ســلولهای ســرطانی، ســمیت و مقاومــت دارویــی طــرح بهینــه درمــان را مشــخص میکنــد. همچنیــن مدلهــای ریاضــی بــه محققــان کمــک میکننــد تــا اثــرات عوامــل مختلــف ماننــد رشـد تومـور و میـزان تزریـق دارو بـر عملکـرد برنامه هـای بهینـه درمــان را درک کننــد. بنابرایــن ایــن حــوزه از پژوهــش نیازمنــد همـکاری نزدیـک بـا یـک متخصـص انکولوژیسـت اسـت تـا مـدل را بهبــود بخشــد و تحقیــق را عملی تــر و معنی دارتر کند.

مطالعــات ایــن حــوزه جهــت بهینــه ســازی پروتکل هــای درمــان میباشـند و حتـی اگـر پارامترهـای مسـاله نیـاز بـه شناسـایی داشـته باشـند، روشهـای بهینه سـازی میتواننـد بـه راه حـل منجـر شـوند. بـا ایـن حـال بـه لحـاظ بالینـی بـرای شناسـایی پارامترهـا، نیـاز بـه تجـارب زیـادی وجـود دارد. بررسـی مطالعـات انجـام شـده مویـد آن اسـت کـه بـرای ایجـاد مـدل درسـت، نیـاز بـه ایجـاد تعامـل بیشـتر بیـن ریاضیدانـان، پزشـکان و متخصصـان زیسـت شناسـی اسـت.

از دیگــر کاربردهــای مهندســی صنایــع در شــیمی درمانی میتــوان بــه برنامه ریــزی کلینیک‌هــای درمانــی اشــاره کــرد. کلینیک های درمــان ســرطان اغلــب بــا برنامه ریــزی حجــم زیــادی از بیمــاران ســرطانی بــرای درمانهــای شــیمی درمانی تحــت منابــع محــدود ماننـد تعـداد پرسـتاران و تخت هـا روبـه رو میشـوند. ایـن بیمـاران مبتلا بــه ســرطان نیازمنــد بــه مراجعــات متعــدد در طــول چنــد هفتــه یــا چنــد مــاه هســتند کــه بــه موقــع بــودن ملاقات هــا در رونــد درمــان تاثیــر بســزایی دارد. عــاوه بــر ایــن، مــدت زمــان ملاقـات، سـطح دقـت هـر ملاقـات و در دسـترس بـودن پرسـتاران درمانــگاه نامعیــن اســت. محدودیت هــای زمانبنــدی، پارامترهــای تصادفـی، افزایـش هزینه هـای درمـان و افزایـش تقاضـای خدمـات، نیــاز بــه برنامه هــای زمانبنــدی کارآمــد را ایجــاد میکنــد.در نهایـت مهندسـان صنایـع بـا بکارگیـری تکنیک هـای بهینه سـازی، مدلهــای مختلفــی را بــرای حــل ایــن مشــکل ارائــه نموده انــد تــا بتواننـد بهبـودی را در زمانبنـدی مراجعـات بیمـاران ایجـاد نماینـد. در انتهــا بــا توجــه بــه ایــن کــه فرآینــد شــیمی درمانی یــک فرآینــد طولانـی و پرهزینه ای برای بیمـار اسـت، کاهـش هزینه هـای بیمـار در فرآینـد شـیمی درمانی از دیگـر مـواردی اسـت کـه دانـش مهندسـی صنایـع تلاش در بهبـود آن دارد. از این‌رو، مدلهـای بسـیاری بـا هـدف کمینه سـازی هزینـه در عیـن حفـظ کیفیـت درمـان توسـعه داده شـده اند.


نویسنده : علی جعفری

برگرفته از نشریه سامانه نو “سیستم های سلامت”

اطلاعات بیشتر در مورد شماره “سیستم های سلامت”

کاربرد داده کاوی در مهندسی صنایع

انبار داده برای شرکت مثل یک حافظه عمل می کند ولی حافظه بدون هوش و آگاهی فایده چندانی ندارد. آگاهی به ما اجازه می دهد در حافظه قبلی خود جستجو کنیم، به الگو های خاصی توجه نماییم، قوانینی را ایجاد کنیم، به ایده های جدیدی برسیم، سوال های درستی بپرسیم و پیش بینی هایی در مورد آینده انجام دهیم.

داده کاوی به بررسی و تجزیه و تحلیل مقادیر عظیمی از داده ها به منظور این کشف الگو ها و قوانین پنهان معنی دار درون داده ها اطلاق می شود. ابزار با پردازش و استخراج دانش با ارزش از داده ها فرایند تصمیم گیری و برنامه ریزی را تسهیل می نمایند؛ بدین ترتیب سازمان ها می توانند به منظور بهره برداری و استخراج اطلاعات از انبوه داده های ذخیره شده از آن استفاده نمایند.

برای کاربرد این دانش نمی توان مرز و محدودیتی متصور شد و تمامی زمینه های برخوردار از پایگاه های داده می‌توانند زمینه های کاری آن باشند. حال این سوال مطرح می شود که داده کاوی در کدام حوزه از مهندسی صنایع می تواند مورد استفاده قرار گیرد؟

کاربرد داده کاوی در مهندسی صنایع

همانطور که گفته شد به دلیل آنکه داده کاوی با تجزیه و تحلیل میان انبوهی از داده ها؛ همبستگی ها، الگو ها، قواعد و وابستگی را کشف می کند، می تواند در بسیاری از حوزه ها کاربرد داشته باشد.

مهندسی صنایع شاخه اي از علم است که طراحي، بهبود، و کاربست سیستم هاي یکپارچه متشکل از انسان، مواد، تجهیزات، انرژي، و اطلاعات را در برمي گیرد. مهندسین صنایع به منظور انتخاب و تصمیم گیری در به کار بستن فاکتور های اولیه تولید مانند؛ ماشین آلات، مواد مصرفی، نیروی انسانی، فرایند تولید، و اطلاعات و انرژی لازم برای تولید محصولات و خدمات، باید کارآمدترین روش را برگزینند. همچنین مهندسین صنایع وظایفی چون؛ برنامه ریزی، طراحی، اجرا و مدیریت یکپارچه محصولات و سیستم، زمان بندی و کنترل هزینه و… را برعهده دارند.

مقالات بسیاری در زمینه کاربرد این ابزار در حوزه مهندسی صنایع نوشته شده است. از کاربردهای این ابزار می توان به زمینه های کنترل کیفیت ،زمانبندی ،بهینه سازی فرایند ، مدیریت زنجیره تامین یا SCM ، کنترل فرایند ، طراحی مهندسی تحلیل نتایج به دست آمده از سیستم های تولیدی ، توسعه ی محصول ، سیستم های تصمیم یار یا پشتیبان تصمیم ، طراحی چیدمان و بازآرایی واحدهای صنعتی، تعمیرات و نگهداری و قابلیت اطمینان در سیستم ها ، مدیریت ارتباط با مشتری یا CRM و هوش تجاری یا BI اشاره نمود؛ که در ادامه به تشریح چند مورد از آن ها پرداخته شده‌است.

کنترل کیفیت

داده کاوی در کنترل کیفیت آماری جزء جدایی ناپذیری از ابزارهای تصمیم گیری می باشد که در آنالیز نمودار فرایند-رفتار به کار برده می شود. علاوه بر این تکنیک های داده کاوی برای تحلیل و شناسایی خرابی های احتمالی به کار گرفته می شود. از این ابزار برای پیش بینی نیز می توان بهره برد. مدل های پیش بینی با استفاده از ایجاد قواعد بر مبنای داده های فرایند به پیش بینی پرداخته از انحراف توسعه جلوگیری می کنند.

مدیریت زنجیره تامین

روش های مختلف طبقه بندی (نظارت شده) و خوشه بندی (غیر نظارت شده) برای گروه بندی مشتریان، خدمات دهندگان و کالاها (یا خدمات) مورد استفاده واقع شده اند، و هدف اصلی آن ها، ایجاد یک تصویر برای بیان خلاصه تر از زنجیره تامین بوده است.

زمان بندی

یکی از حوزه های مهمی که می توان از تکنیک های داده کاوی استفاده نمود؛ برنامه ریزی است. به ویژه در مواردی که ماشین ها با قابلیت های مختلف و ظایف با نیازمندی های متفاوت وجود دارند (مانند مسأله زمان بندی منعطف ) با استفاده از رویکردهای داده کاوی وجود خواهد داشت. این موضوع نیز، می تواند با استفاده از رویکردهای طبقه بندی یا خوشه بندی انجام شود. همچنین به منظور برنامه ریزی تست کیفیت نیز می توان از داده کاوی استفاده نمود. به طور عمومی تخصیص تعداد اپراتورها و ایستگاه های کاری مورد نیاز برای یک کار معین را می توان با استفاده از قوانین و مدل های استخراج شده از داده های گذشته مانند توان بازدهی و کارایی عملیات بهبود بخشید.

طراحی مهندسی

شامل مجموعه وسیعی از مسائل بهینه سازی و مهندسی است، که بنابر شرایط محیط صنعتی و بازار هدف، غالبا به صورت یک مسأله با دینامیک بالا و اغلب به صورت توأم با عدم قطعیت طرح می‌شود. داشتن یک سری قواعد سر انگشتی برای تصمیم گیری سریع، با استفاده از روش های داده کاوی (به ویژه روش های رگرسیون) قابل انجام خواهدبود.

سیستم های تولیدی

به منظور بهینه سازی روند تولید و یا اشکال زدایی از آن، یکی دیگر از مهم ترین زمینه های کاربردی داده کاوی در این حوزه محسوب می شود. برای موضوع تشخیص و طبقه بندی خطا در سیستم های تولید، و ایجاد هشدارهای مهم برای ناظران، روش های طبقه بندی می توانند کاربرد داشته باشند. در خصوص بهینه سازی روند تولید و اتوماسیون خطوط تولید، استفاده از روش های مبتنی بر قواعد(Rule-based Systems ) مدیریت و کنترل کیفیت نیز، یکی دیگر از زمینه های بسیار مهم و کاربردی داده کاوی در زمینه سیستم های تولید است.

ایمنی

از نقطه نظر ایمنی، مطالعات داده کاوی در حوزه حوادث جاده ای منجر به ایجاد مدل های دسته بندی و شناسایی عوامل موثر بر حوادث شدید شده است.

سیستم های تصمیم یار یا پشتیبان

تصمیم سیستم های تصمیم یار به عنوان یک موضوع بسیار کلی تر، که تقریبا در همه زمینه های تخصصی و فنی کاربرد دارد، می تواند در حوزه مهندسی صنایع و زمینه های مرتبط کاربرد داشته باشد. یکی از رویکردهای طراحی چنین سیستم هایی، که به مدیران و مهندسین ناظر بر فرایندها امکان تصمیم گیری سریع، اصولی و درست را می دهد، استفاده از رویکردهای مبتنی بر کشف
دانش (Discovery Knowledge ) و داده کاوی است.

کاهش هزینه

داده کاوی در کاهش هزینه ها نیز کاربرد دارد. یک مثال خوب کاربرد این تکنیک در کاهش هزینه های محصولات سفارشی است که با آنالیز فروش، گزینه های محصولات با تقاضاهای بالاتر را شناسایی می کند. محصولات با بالاترین شباهت می توانند با هم تولید شوند تا هزینه تولید و انبارداری کاهش یابد.

طراحی چیدمان و بازآرایی واحدهای صنعتی

طراحی چیدمان و بازآرایی واحدهای صنعتی تاکنون در چندین کار پژوهشی مورد مطالعه واقع شده است و نتایج جالبی از آن به دست آمده اند. به عنوان مثال از روش کاوش قواعد وابستگی برای حل مسائلی نظیر سیستم های تولید سلولی و تشکیل سلول ها، استفاده شده است. در این حوزه، بیشتر روش های مبتنی بر سیستم های خبره و همین طور سیستم های چند عاملی تاکنون کاربرد داشته اند و طبعا جای کار برای استفاده از روش های دیگر در این حوزه وجود دارد.

تعمیرات و نگهداری و قابلیت اطمینان در سیستم ها

تعمیرات و نگهداری و قابلیت اطمینان در سیستم ها مجموعه ای از مسائل هستند که می توان از روش های داده کاوی برای حل آن ها استفاده نمود. فرمول هایی که برای تخمین قابلیت اطمینان در سیستم ها استفاده می شوند، بعضا دارای هزینه محاسباتی بالایی هستند و گاهی قابلیت اطمینان یک سیستم، چندان فرمول پذیر و محاسبه پذیر نیست. با استفاده از رویکردهای رگرسیون و مدل سازی، می توان مدلی سریع و محاسباتی برای تخمین مقدار قابلیت اطمینان، احتمال خرابی، پیش بینی زمان خرابی آتی، پیش بینی نرخ و میزان خرابی و مواردی از این قبیل استفاده نمود. در مورد مباحث تعمیرات و نگهداری، و اعمال سیاست های بهینه در این خصوص برای مدیریت هزینه ها و همین طور افزایش کارایی و کیفیت سیستم ها، امکان استفاده از روش های داده کاوی وجود دارد. برای تصمیم گیری مناسب، می توان از روش های طبقه بندی، خوشه بندی و یا مبتنی بر قواعد استفاده نمود و برای انجام تخمین در خصوص کمیت های پیوسته موجود در سیستم، امکان استفاده از رویکردهای مبتنی بر رگرسیون غیرخطی، وجود دارد.

مدیریت ارتباط با مشتریان

به دفعات از روش های داده کاوی برای حل مسائل مربوط به این حوزه ها، استفاده شده اند. البته این موارد و کاربردهای مشابه آن، در زیر مجموعه ی هوش تجاری نیز مورد مطالعه قرار می گیرند، که زمینه بسیار مهمی در کاربردهای داده کاوی است.

نویسنده : بهار امیر معینی

برگرفته از نشریه سامانه‌ نو شمارهٔ “علوم داده”

شماره «علوم داده» نشریه مهندسی صنایع سامانه نو

فرایند اتوماسیون بازاریابی، فروش و خدمات در CRM

سیســتمهای مدیریــت ارتبــاط بــا مشــتری راهکارهایــی هســتند کــه بــرای مدیریــت تمامــی تعامل‌هــای ســازمان بــا مشــتریان بالقــوه و بالفعــل طراحــی شــده‌اند. بــا چهــار رویکــرد اســتراتژیک، فرآینــدی، تعاملــی و تحلیلــی میتــوان CRM را مــورد بررســی قــرارداد. در ایــن مقالـه، بـه بررسـی فرآیندهـای ارتبـاط بـا مشـتری، شـامل اتوماسـیون بازاریابــی، اتوماســیون فــروش و اتوماســیون خدمــات پــس از فــروش میپردازیــم.

اتوماسیون بازاریابی

ابزارهـای اتوماسـیون بازاریابـی، امکاناتـی را در اختیـار سـازمان‌ها قـرار می‌دهنـد کـه بـه صـورت مکانیـزه، فعالیتهـا و گـردش کارهـای مـورد نیاز برای ایجاد سرنخ را مدیریت کننـد. اولیـن گام در ایـن زمینـه، تعریــف و مدیریــت کمپین‌هــای تبلیغاتــی اســت کــه می‌تواننــد شــامل حضــور در نمایشــگاه، بازاریابــی تلفنــی، بازاریابــی پیامکــی، بازاریابــی ایمیلـی یـا سـایر روشهـای ایجـاد سـرنخ باشـد.

نــرم افزارهــای CRM بــه ســازمان‌ها این امــکان را می‌دهنــد تــا عــلاوه بــر ثبـت اطلاعات و مدیریـت ارتباطـات بـا سـرنخ‌های جدیـد، کمپین‌هـای تبلیغاتــی را بــه صــورت سفارشی‌ســازی شــده بــرای مشــتریان قدیمــی هـم اجـرا نماینـد. بـه عنـوان مثـال، در یـک فروشـگاه لـوازم خانگـی اگـر یـک مشـتری، تخـت و کمـد خریـداری کنـد، نـرم افـزار بـه صورت اتوماتیــک او را بــه کمپیــن تبلیغاتــی خریــد فــرش اضافــه میکنــد. در ایـن کمپیـن، بـرای مشـتری بـه صـورت پارامتریـک، پیامکـی سفارشـی شــده بــا نــام او و تشــکر از خریــد قبلــی ارســال می‌شــود و اعـلـام میکنــد کــه در صــورت خریــد فــرش طــی دو مــاه آینــده، از تخفیــف ویـژهای برخـوردار خواهـد گردیـد.

اتوماسیون فروش

در مرحلــه بعــد، مذاکــره بــا ســرنخ انجــام می‌شــود تــا مشــخص گــردد کـه آیـا امـکان تبدیـل آن بـه یـک فرصـت فـروش وجـود دارد یـا خیـر؟ فرصتهــای تاییــد شــده بــه قیــف فــروش ســازمان منتقــل می‌شــوند تــا فرآینــد مذاکــره بــا آنــان ادامــه پیــدا کنــد و پیشــنهادهای ســازمان بــرای آنـان ارسـال شـود. در نهایـت، بـا فـروش محصـول یـا خدمـت، متقاضـی بـه یـک مشـتری بالفعـل تبدیـل می‌شـود و بـه جمـع مشـتریان سـازمان می‌پیونــدد.

اتوماسیون خدمات پس فروش

از دو دیـدگاه میتـوان خدمـات را مورد بررسـی قـرار داد. در سـازمان‌های تولیـدی کـه محصولـی را در اختیـار مشـتری قـرار می‌دهنـد، فرآیندهایـی مثـل نصـب، راه انـدازی و تعمیـرات در حـوزه خدمـات قـرار می‌گیرنـد. در ســازمان‌های خدماتــی ماننــد بانک‌هــا یــا شــرکت‌های ارائــه دهنــده خدمــات اینترنــت، تمامــی فرآیندهــا بــر مبنــای ارائــه خدمــت طراحــی می‌شــوند. ابزارهــای بســیاری در زمینــه اتوماســیون خدمــات پــس از فــروش توســعه پیــدا کرده‌انــد کــه از مهمتریــن آنهــا می‌تــوان بــه مراکـز تمـاس تلفنـی، چـت آنالیـن، امـکان ثبـت تیکـت در وب سـایت یـا امـکان درخواسـت خدمـات از طریـق اپلیکیشـن اشـاره کـرد.

فرآینـد ارائـه خدمـات در حـوزه CRM ،بـا اسـتفاده از ابزارهـای مدیریـت درخواسـت انجــام میشــود. گــردش کارهــای از پیــش تعییــن شــده، بــه کارکنــان واحــد خدمــات کمــک می‌کنــد تــا مراحــل رســیدگی بــه درخواســت‌ها را بــا اســتفاده از گام‌هــای اســتاندارد و بــا ســرعت بــالا، طــی نماینــد. از مهمتریــن فرآیندهــای ایــن حــوزه می‌تــوان بــه فرآیندهــای ســنجش رضایــت مشــتریان و رســیدگی بــه شــکایات آنـان اشـاره کـرد کـه عـلاوه بـر رفـع مشـکالت مشـتریان، اطلاعات ارزشـمندی را در زمینـه شناسـایی علـل بـروز نارضایتـی و فرصت‌هـای بهبــود، در اختیــار ســازمان قــرار می‌دهــد.

نویسنده: مهندس مجید برقی، بنیان‌گذار گروهDrCRM

برگرفته از شماره “مدیرت فرایند‌های کسب‌وکار”

اطلاعات بیشتر درمورد شماره “مدیریت فرایندهای کسب‌وکار”

کسب‏‌وکارهای ایران پس از انقلاب صنعتی چهارم

انقلاب صنعتی چهارم که به گفته کارشناسان از سال ۲۰۱۵ آغاز شد و تا سال ۲۰۳۰ به اوج خود می‌‏رسد، بر سه حوزه اصلی در دنیا تاثیر خواهد گذاشت. این سه حوزه عبارتند از: اقتصاد، کسب وکار و دولت‌ها

در نگاه خرد وبنگاهی، تغییر کسب‌وکارها از اهمیت بالایی برخوردار است؛ به طوری که توجه به این تغییر می‌تواند سازمان‎‌ها و شرکت‌ها را به ایجاد تحولاتی در چشم‌انداز و مدل کسب‌وکارشان وا دارد.

حوزه تاثیرات انقلاب صنعتی چهارم بر کسب‌وکارها

بسیاری از کارشناسان معتقدند پلتفرم‌ها و کسب‌وکارهای نوپا که در ایران شاهد ظهورشان هستیم، همان مدل‌های جدید عملیاتی هستند که دست‌آورد انقلاب صنعتی چهارم است. شاید تا به حال شنیده باشید که شرکت اوبر که یکی از باارزش‌ترین استارت‌آپ‌های جهان است،تبدیل به رقیبی جدی برای شرکت‌های خودروسازی در اروپا و آمریکا شده‏‌است. به‌طوری که بسیاری از افراد با وجود اوبر تمایلشان برای خرید خودروی شخصی کاهش یافته است. این دقیقا معنای جدید کسب‌وکار و رقابت است که صنعت نسل چهارم برای دنیا به ارمغان اورده است.

یا برای مثال، شرکت‌های خودروسازی مطرح در دنیا، اکنون تمرکز جدی بر تولید خودروهای بدون سرنشین دارند. صنایع بزرگ در حال جایگزینی روبات‌ها به جای کارگرها هستند. اینترنت اشیا در حال ورود به حوزه‌های صنعتی و تولیدی است. هوش مصنوعی، بلاک‌چین و پرینتر‌های سه‌بعدی به بحث داغ محافل علمی تبدیل شده‌است.

اما سوال اصلی اینجاست که در ایران این اتفاق چگونه رقم خواهد خورد؟

آیا می‌توانیم به تولید خودروهای بدون سرنشین فکرکنیم درحالی که هنوز در تولید خودروهای باسرنشین به شکوفایی و رشد نرسیده‌ایم؟ تصور یک پراید یا سمند بدون سرنشین اکنون بیشتر به داستانی خنده‌دار شبیه است. استفاده از ربات در خط تولید، زمانی می‌تواند مطرح باشد که از لحاظ سطح اشتغال و مهمتر از آن، زیرساخت‌های تولیدی مشکلی نداشته‌باشیم. اینترنت اشیا زمانی می‌تواند به مرحله ایده‌آل برسد که اینترنت عادی و زیرساخت‌های آن در کشور با کیفیت بالا فراهم باشد.

جالب است بدانید در اقتصاد ایران، خدمات نقش ۶۰ درصدی نسبت به صنایع، معادن و کشاورزی ایفا می کنند. ۶۰ درصد عددی است که گاهی اوقات در کشورهای بسیار پیشرفته دیده می‌شود؛ کشورهایی که در انقلاب‌های صنعتی گذشته به خوبی توانسته‌اند صنایع و تولید خود را گسترش دهند و اکنون زمان آنرسیده است که سطح خدمات را برای پشتیبانی از تولید و صنعت خود بالا ببرند. اما در ایران شاهد این حجم از خدمات هستیم که هیچگاه شاهد رشد صنایع و زیرساختار‌ها نبوده‌ایم. علاوه‌ بر این، اکثر خدمات در ایران خدماتی هستند که در داخل کشور و بدون هیچ‌گونه ارزآوری انجام می‌شود.

شاید اکنون به جای راه اندازی کسب‌وکارهای پلتفورمی و تماما خدماتی، نیاز باشد تا این حجم از سرمایه‌های مادی و معنوی به سمت تولید و رشد صنعت سرازیر شود. قطعا نیاز است تا صنعت کشور را از مونتاژکاری و وابستگی شدید به خارج از کشور نجات دهیم و سپس به خدمات وبهره‌برداری از سیستم‌های فیزیکی سایبری در صنایع حرکت کنیم.

چیزی که واضح است این است که اکنون ایران آمادگی لازم برای همگام شدن با جهان در صنعت نسل چهارم را ندارد؛ زیرا هیچ کشوری تنوانست به یکباره از انقلاب صنعتی اول به انقلاب صنعتی چهارم جهش پیدا کند. ما نیاز داریم که با حفظ شرکت‌ها و دانش به دست آورده در علوم جدید و پیشرو، صنعت خود را با چیزی مشابه انقلاب صنعتی دوم و سوم ،آماده پذیرش صنعت نسل چهارم کنیم و این امر قطعا تحقق شعار اقتصاد مقاومتی را به همراه خواهد داشت.

نویسنده: امیرمحمد جهانی

برگرفته از نشریه سامانه‌نو “انقلاب صنعتی چهارم”

اطلاعات بیشتر درمورد شماره “انقلاب صنعتی چهارم”