لجستیک بیمارستانی

از عواملــی کــه در انتقــال بیمــار درون بیمارســتان و بیــن بیمارســتان‌ها حائــز اهمیــت اســت، ایمنــی بیمــار، هزینــه صــرف شـده در انتقـال بیمـار و زمـان سـپری شـده در ایـن مسـیر ودر حالت کلی لجستیک بیمارستانی اسـت.که یکی از زیر شاخه های مهم مهندسی صنایع به شمار می رود.

سیســتم اورژانــس در بیمارســتان‌ها از اهمیــت زیــادی برخــوردار اســت. در ایــن بخــش نیــاز بیمــاران نیــز بســیار متنــوع است؛ بایـد بـه گونه‌ای برنامه‌ریـزی شـود کـه نیـاز آنهـا در بهینه‌تریـن زمـان ممکـن برطـرف شـود. زمـان و مسـیر دو عامـل بسـیار مهـم در معمــاری بیمارســتان هــا است و از طریــق مدل‌هــای مســیریابی و تخصیــص تجهیــزات می‌تــوان زمــان انتقــال بیمــاران را کاهــش داد و ســلامت بیمــاران را تضمیــن نمــود.

بهینه سازی در سیستم های سلامت

مهندســی مجــدد در بیمارســتان و اســتفاده از روش‌هــای نویــن ماننـد اینترنـت اشـیا در حـوزه لجسـتیک بیمارسـتان باعـث بهبـود چشــمگیری در هزینه‌هــای کیفیــت و ایمنــی بخش‌هــای مختلــف بیمارسـتان شـده اسـت.

تصمیمـات مهـم و مدیریتـی در لجسـتیک بیمارسـتان، انتخـاب نـوع وسـیله نقلیـه بـرای حمـل مـواد، بیمـار و دارو است. عوامــل مهــم و تأثیرگــذار در مســیریابی وســایل نقلیـه، زمـان انتقـال، ظرفیـت وسـیله نقلیـه و تعـادل وسـیله نقلیـه اسـت؛ کـه همـه ایـن تصمیمـات در حـوزه لجسـتیک بیمارسـتان گرفتــه می‌شــود.

یکپارچه سازی در بیمارستان

بخش‌های زیر در یک بیمارستان به یکپارچه‌سازی نیاز دارد:

  • واحدهــای عملکــردی ماننــد خشکشــوئی و انبــارداری
  • توزیع‌ های دارو و کالا به‌صورت روزانه وهفتگی
  • فرآیند دریافت و پخش دارو
  • محاسبه هزینه‌های بیمارستان
  • انتخاب تجهیزات برای بخش‌های مختلف بیمارستان
  • بهینه‌ســازی فرآینــد بیمــاران در بخشــهای مختلــف و اورژانــس

سازماندهی اتاق عمل

اتــاق عمــل محلــی اســت کــه بزرگتریــن ارزش‌هــای بالقــوه بیمارســتان در آن قــرار دارد. درعین حــال می‌توانــد بهتریــن راه بــرای جبــران کمبــود هزینــه بیمارســتان باشــد. فرآیندهــای لجسـتیکی نقـش مهمـی را بـرای یـک عمـل جراحـی مناسـب ایفـا می کنــد.

برنامه‌ریــزی، ســازماندهی و ســازماندهی مجــدد یــک اتــاق عمــل مســتلزم تــلاش بســیار زیــاد ســازمان اســت. با این وجــود اتـاق عمـل و اطـراف آن عامـل موفقیـت بسـیار مهمـی در زمینـه لجسـتیک اسـت، کـه هزینـه، زمـان و کیفیـت را بهبـود می‌بخشـد.

مفاهیـم نوآورانـه موجـب می‌شـود تـا از ظرفیـت اتـاق عمـل بیشـتر اسـتفاده شـود و زمـان عمـل کاهـش یابـد. اسـتفاده از دسـتیاران مراقبـت وسـایل نقلیـه می‌توانـد گسـترش زیـادی در رقابـت داشـته باشــد و مزیــت رقابتــی بالایــی بــرای لجســتیک ایفــا کنــد. بــرای نیازهـای عملیاتـی مثـل محصـولات دارویـی، محصـولات اسـتریل و محصـولات پزشـکی و همچنیـن تعییـن یـک منطقـه بـرای ارائـه تجهیـزات اتـاق عمـل بایـد برنامه‌ریـزی شـود.

لجستیک بیمار

انتقــال بیمــار داخــل و بیــن بیمارســتان‌ها یکــی از جنبه‌هــای مهــم لجســتیک بیمــار اســت کــه بــرای بهبــود مدیریــت بیمــار انجــام می‌شــود. ممکــن اســت ایــن انتقــال بــرای بــردن بیمــار از مرکــزی بــه مرکــز دیگــر در بیمارســتان باشــد. هــدف اصلــی در همــه ایــن انتقال‌هــا حفــظ و تــداوم مراقبت‌هــای پزشــکی بیمــار اســت.

لجستیک بیمارستانی در مهندسی صنایع

عناصـر کلیـدی در انتقـال امـن عبارت‌انـد از:
تصمیمگیـری بـرای انتقـال و ارتباطـات، تثبیـت قبـل از انتقـال و آماده‌سـازی، انتخـاب حالــت مناســب انتقــال، تجهیــزات و نظــارت موردنیــاز در حیــن انتقــال و درنهایــت مستندســازی انتقــال بیمــار. اگــر نقل و انتقــال بیمــار به‌درســتی انجــام نشــود می‌توانــد بــه خطــرات جــدی و حتـی مـرگ بیمـار منجـر شـود.

سیستم لوله پنوماتیک

سیســتم لوله‌هــای پنوماتیــک سیســتمی اســت کــه از لوله‌هــا و فشــار هــوا بــرای انتقــال ســریع دارو، نمونه‌هــای آزمایشــگاهی، خـون و غیـره اسـتفاده می‌شـود. سـوئیس پیشـگام ایـن فنـاوری بــرای انتقــال در بیمارســتان اســت. ایــن صنعــت فوایــد زیــادی داشــته اســت ماننــد:

  • تغییر در سرعت تحویل
  • ارائه راه‌حل زنجیرهای برای نگهداری و تحویل امن
  • سیستم مسیریابی پویا

مدیر تحویل در سیستم پنوماتیک

مدیـر تحویـل بایـد تمـام جزئیـات بـرای انتقـال را پوشـش دهـد. ازجملـه وضعیـت، محـل تحویـل و روش تحویـل. سیسـتم به‌طـور مســتقیم بــا نرم‌افــزار مدیریــت ارتبــاط برقــرار می‌کنــد و بعــد از به‌روزرســانی شــدن منتقــل می‌شــود.

سیستم حمل و نقل لوله پنوماتیک

سیســتم پنوماتیــک امنیــت و دقــت بالایــی دارد و بــرای کاهــش زمــان حمل ونقــل بســیار مفیــد بــوده اســت. هــر دو ایســتگاه ارســال و دریافــت دارای پنل‌هــای کنتــرل هســتند. ایــن سیســتم از ایجــاد ازدحــام در بیمارســتان جلوگیــری می‌کنــد و در آن بــه کمــک فشــار هــوای کنترل‌شــده انتقــال صــورت می‌گیــرد.

گاهــی ایــن سیســتم دارای طــول زیــادی اســت؛ بنابرایــن فشــار هــوا بایــد به‌طــور کامــل تنظیــم باشــد. هــم در طــرف فرســتنده و هـم طـرف گیرنـده زنـگ و یـا چـراغ چشـمک زنـی وجـود دارد کــه از ارســال و دریافــت وســیله خبــر می‌دهــد.

درســت ماننــد یــک جاروبرقــی کــه از قــدرت مکــش اســتفاده می‌کنــد ایــن ابــزار نیــز همیــن کار را می‌کنــد. ســرعت حمــل کالا در ایــن سیســتم بــه ۱۰ متــر در ثانیــه هــم میرســد کــه تقریبا ۵ برابــر ســرعت یــک فــرد اســت.

بیشــتر لوله‌هــای پنوماتیــک یــک شــبکه ســاده از چندیــن فرســتنده و دریافت کننــده تشــکیل شده‌اســت. در بیمارســتان‌ها ممکــن اســت تــا ۵۰۰ ایســتگاه بــرای ارســال و دریافــت وجــود داشــته باشــد کــه می‌توانــد یــک سیســتم نقل و انتقــال پیچیــده را داشــته باشــد.

نشریه سامانه نو شماره سیستم های سلامت

گردآورنده: نیلوفر شیروانی بروجنی
برگرفته از نشریه مهندسی صنایع سامانه‌نو شماره سیستم‌های سلامت

هوش مصنوعی در حوزه سلامت

هوش مصنوعی

هوش مصنوعی (Artificial Intelligence) به شبیه‌سازی فرآیندهای مربوط به انسان از جمله یادگیری، استدلال و تصحیح خود توسط ماشین‌ها اطلاق می‌شود. ایده‌های اولیه مرتبط با هوش مصنوعی به سال‌های پیش از میلاد در افسانه‌های یونان به ربات‌های هفائستوس (Hephaestus) که دارای تفکر و ظاهری شبیه به انسان بودند، بازمی‌گردد. باگذر زمان و رسمی شدن رشته هوش مصنوعی در دانشگاه دارتموث در سال ۱۹۵۶ فرصت برای مطالعات گسترده و پیشرفته‌تر بر روی این موضوع پدید آمد. امروزه هوش مصنوعی اصطلاحی فراگیر است که همه چیز از فرآیندهای اتوماتیک رباتیک تا خود ربات‌ها را شامل می‌شود.

هوش مصنوعی اخیرا به دلیل Big Data شهرت یافته و به ابزاری برای تحلیل بهتر داده‌های با حجم بالا برای شرکت‌ها و در نتیجه صرفه‌جویی در زمان و هزینه تبدیل شده‌است

 نمونه‌هایی از فناوری‌های هوش مصنوعی:

  • خودکارسازی: فرآیندی که سیستم یا فرآیندی را به گونه‌ای که به صورت خودکار عمل کند، تبدیل می‌کند. در این فناوری می‌توان از ربات‌ها برای خودکارسازی استفاده کرد.
  • یادگیری ماشین: علمی که سعی بر تبدیل کامپیوتر به گونه‌ای که عملیات‌ها را بدون برنامه‌نویسی انجام دهد، دارد.
  • بینایی ماشین:علمی که سعی بر توانا کردن کامپیوتر‌ها برای دیدن را دارد.
  • پردازش زبان طبیعی:تحلیل زبان انسان -نه کامپیوتر- به وسیله برنامه‌های کامپیوتری.

همچنین هوش مصنوعی می‌تواند کاربردهای مختلفی در حوزه‌های کسب‌وکار، آموزشی، مالی، تولیدی و سلامت داشته‌باشد که در ادامه به کاربردهای هوش مصنوعی در حوزه سلامت پرداخته خواهدشد.

هوش مصنوعی در حوزه سلامت (سامانه نو ، نشریه مهندسی صنایع دانشگاه علم و صنعت ایران)

هوش مصنوعی در سیستم‌های سلامت:

راه‌هایی که هوش مصنوعی می‌تواند در حوزه سلامت نقش موثری داشته‌باشد به صورت زیر خواهد بود:

۱٫حفظ سلامتی افراد:

یکی از مهم‌ترین منفعت‌های هوش مصنوعی در حوزه سلامت است که امروزه به همراه اینترنت اشیای پزشکی (IoMT) در اپلیکیشن‌های سلامت مصرف‌کننده در حال کمک به مردم است. این اپلیکیشن‌ها افراد را به رفتاری سالم‌تر تشویق می‌کنند و به آنها کمک می‌کنند تا شیوه زندگی سالم‌تری داشته ‌باشند. همچنین با انتقال داده‌های روزانه به دست آمده از رفتار افراد، به متخصصان این حوزه برای تحقیق و مطالعه و همچنین پیشنهادهایی بهتر برای حفظ سلامتی افراد کمک می‌کنند.

۲٫تشخیص به هنگام:

هوش مصنوعی امروزه برای تشخیص دقیق و به هنگام بیماری‌هامانند سرطان استفاده می‌شود. طبق آمارهای جامعه سرطان آمریکا (ACS)، با مشاهده تعداد زیادی از عکس‌های ماموگرافی به نیمی از خانم‌های مراجعه‌کننده به اشتباه گفته می‌شد که دچار سرطان شده‌اند. به کمک هوش مصنوعی فرآیند تشخیص و مشاهده عکس‌های ماموگرافی ۳۰ درصد سریع‌تر شده و با ۹۹ درصد دقت انجام می‌گیرد و نیاز به بافت برداری‌های مضاعف از بین می‌رود.

۳٫شناسایی:

هوش مصنوعی واتسون شرکت IBM  به سازمان‌های حوزه سلامت کمک می‌کند تا فناوری‌های شناختی را برای رمزگشایی حجم وسیعی از اطلاعات سلامت و شناسایی آنها به کار ببرد. واتسون می‌تواند اطلاعات پزشکی قابل توجهی از جمله مجلات، علائم بیماری، مطالعه‌های موردی برای درمان و واکنش‌های مواجه با آن‌ها را مرور و ذخیره کند. هوش مصنوعی DeepMind  گوگل نیز با کلینیک‌ها، محقق‌ها و بیماران کار می‌کند تا مسائل مربوط به سلامتی در دنیای واقعی را حل کند.

۴٫تصمیم گیری:

بهبود مراقبت مستلزم هماهنگ کردن اطلاعات سلامتی با حجم بالا با تصمیمات مناسب و به موقع است و تجزیه و تحلیل پیش‌گیرانه می‌تواند به تصمیم‌گیری‌ها و اقدامات بالینی کمک کند و همچنین می‌تواند امور اداری را اولویت‌بندی کند. با استفاده از شناخت الگوی بیماری برای شناسایی بیماران در معرض خطر ابتلا و یا مشاهده بدترشدن آن به دلیل سبک زندگی، محیط زیست، ژنوم، یا عوامل دیگر، زمینه دیگری است که هوش مصنوعی در حال گسترش فعالیتش در حوزه سلامت است.

۵٫درمان:

علاوه بر اسکن پرونده‌های بهداشتی برای کمک به مراقبت‌کنندگان از افراد بیمار که ممکن است در معرض خطر یک عارضه جانبی قرار بگیرند، هوش مصنوعی می‌تواند به متخصصان بالینی کمک کند تا رویکرد جامع‌تری را برای مدیریت بیماری‌ها داشته‌باشند، برنامه‌های مراقبت بهتری را ترتیب دهند و به بیماران کمک می‌کند تا با برنامه‌های درمان طولانی مدت خودشان هماهنگی بیشتری داشته باشند و بتوانند زمان خود را مدیریت کنند. ربات‌ها بیش از ۳۰ سال است که در پزشکی استفاده شده‌اند. محدوده‌ی استفاده‌ی این ربات‌ها از ربات‌های آزمایشگاهی ساده تا ربات‌های بسیار پیچیده جراحی که می‌توانند به یک جراح انسانی حین عمل کمک کنند یا خود عمل جراحی را انجام دهند، شامل می‌شود. علاوه بر جراحی، در بیمارستان‌ها و آزمایشگاه‌ها از ربات‌ها برای انجام کارهای تکراری، توانبخشی، فیزیوتراپی و حمایت از افراد دارای بیماری‌های بلند مدت نیز استفاده می‌شود.

۶٫مراقبت های دوران کهنسالی:

ما خیلی طولانی‌تر از نسل‌های گذشتهزندگی می‌کنیم و با رسیدن به انتهای زندگی، ما از راه‌های متفاوت‌تر و آرام‌تری به دلیل عواملی مانند زوال عقل، نارسایی قلبی و پوکی استخوان می‌میریم. عامل تنهایی نیز می‌تواند باعث مرگ شود. ربات‌ها توانایی ایجاد تغییرات عظیمی در زمینه مراقبت از افراد کهنسال را دارند، به مردم کمک می‌کنند تا مدت طولانی‌تری مستقل باقی بمانند و نیاز به بستری شدن و بیمارستان کاهش دهند. هوش مصنوعی همراه با پیشرفت‌های طراحی شبه انسان ، روبات‌ها را قادر می‌سازد تا حتی پا را فراتر بگذارند و با افراد پا به سن گذاشته “مکالمات” و سایر تعاملات اجتماعی داشته باشند و ذهن آنها را همچنان چالاک نگه دارند.

۷٫تحقیق و توسعه :

مسیر از آزمایشگاه تحقیقاتی به بیمار طولانی و پرهزینه است. طبق گزارش انجمن تحقیقات بیومدیکال کالیفرنیا، دارو برای رسیدن از آزمایشگاه تحقیقاتی به بیمار به طور متوسط ۱۲ سال طی می‌کند. تنها پنج مورد از ۵۰۰۰ دارو که شروع آزمایش پیش از موعد را انجام می‌دهند به مرحله آزمایش انسانی می‌رسند و تنها یکی از این پنج مورد برای استفاده انسانی تایید می‌شود. علاوه بر این، به طور متوسط ۳۵۹ میلیون دلار برای توسعه یک دارو جدید از آزمایشگاه تحقیقاتی به بیمار هزینه می‌شود. تحقیقات و کشف مواد دارویی یکی از جدیدترین برنامه‌های کاربردی AI برای مراقبت‌های بهداشتی است. با هدایت آخرین پیشرفت های AI برای ساده سازی کشف داروها و فرآیندهای تجویز دارویی، این احتمال وجود دارد که به طور قابل توجهی هم زمان را برای فروش داروهای جدید در بازار و هم هزینه‌های آنها را کاهش دهد.

۸٫آموزش : 

AI به کسانی که در حوزه آموزشی هستند اجازه می‌دهد تا از طریق شبیه‌سازی‌های طبیعی به گونه‌ای که الگوریتم‌های ساده کامپیوتری قادر به انجام آن نیستند. ظهور گفتار طبیعی و توانایی یک کامپیوتر هوش مصنوعی برای بیرون کشیدن اطلاعات از روی یک پایگاه داده بزرگ از سناریوها، به این معنی است که پاسخ به سوالات، تصمیمات یا توصیه‌های یک کارآموز می‌تواند چالشی باشد که انسان قادر به طرح آن‌ها نیست. و برنامه آموزشی می‌تواند از پاسخ‌های قبلی از کارآموز یاد بگیرد، به این معنی که چالش‌ها می‌توانند به طور مداوم برای پاسخگویی به نیازهای یادگیری آنها تنظیم شود. آموزش می‌تواند هر جا انجام شود با قدرت AI که بر روی یک گوشی هوشمند جاسازی شده‌است، جلسات سریع، پس از یک پرونده در یک کلینیک یا در حین سفر، امکان پذیر خواهدبود.

یکی از مشهورترین هوش‌های مصنوعی به کار گرفته‌شده در حوزه سلامت “آی بی ام واتسون” است . این هوش مصنوعی امیدی برای درمان دقیق‌تر و موثرتر برای بیماران سرطانی است و آزمایش‌های ژنتیکی را بسیار سریع‌تر و دقیق‌تر از تلاش‌های انسانی تحلیل می کند. همچنین واتسون در کشف داروهای جدید و همچنین شناسایی نشانه‌های داروهای موجود به محققان کمک می کند. IBM قصد دارد از این پلت‌فرم برای آنالیز داده‌های تصویری پزشکی استفاده کند تا توانایی شناخت وضعیت‌ نرمال اعضای سالم بدن را به دست آورد. پس از آن باید قادر به تشخیص بروز تغییرات غیرمعمول در تصاویر اسکن‌شده باشد تا بتواند پزشک‌ را به ناحیه‌ی مشکوک راهنمایی کند. اگر این داده‌ها با سوابق پزشکی هر بیمار تلفیق شود، فرآیند درمان در شرایط بحرانی می‌تواند سریع‌تر و موثرتر باشد.

منابع

www.ibm.com/watson/health

www.pwc.com/gx/en/industries/healthcare/publications/ai-robotics-new-health

www.searchcio.techtarget.com/definition/AI

سیستم های سلامت  (سامانه نو ، نشریه مهندسی صنایع دانشگاه علم و صنعت ایران)
اطلاعات بیشتر درباره‌ی شماره 
سیستم‌های سلامت

نویسنده: پرویز نام‌دار، دانشجوی کارشناسی مهندسی صنایع دانشگاه علم و صنعت ایران

برگرفته از نشریه سامانه نو شماره “سیستم‌های سلامت”

CRM در حوزه سلامت

crm در سلامت- مهندسی صنایع

تــا چنــد ســال پیــش اگــر از ســاکنان یــک شــهر بــزرگ ماننــد تهـران دربـاره‌‎‏ی بیمارسـتانی کـه هنـگام بیمـاری بـه آن مراجعـه می‎کننــد ســوال می‎کردیــم، نــام چنــد بیمارســتان خــاص و محــدود در بیــن پاســخ‎ها مشــترک بــود؛ امــا بــا گذشــت زمــان و رشــد جمعیــت، نیــاز بــه ســاخت بیمارســتان و کلینیک‌هــای درمانـی بیشـتری احسـاس و بـه مـرور فضایـی رقابتـی میـان مراکز درمانــی ایجــاد شــد. اگــر چــه نیــاز بــه ســاخت مراکــز درمانــی بیشـتر، همچنـان در ایـران وجـود دارد، امـا مسـئله‎ی توزیـع نابرابـر بیمـاران در ایـن مراکـز، نشـان دهنـده‎ی ایـن اسـت کـه مسـئله‌ی جـذب بیمـار (بـه عنـوان مشـتری در صنعـت درمـان) بـرای مراکـز درمانــی و بیمارســتان‎ها وجــود دارد. به همین دلیل CRM اهمیت پیدا می‌کند.

زمانــی کــه نــام CRM بــه زبــان می‎آیــد، ذهن‎هــا بــه ســمت نــرم
‌افزارهــای ســازمانی کوچــک و بزرگــی مــی‌رود کــه در دیگــر صنایــع نیــز اســتفاده می‌شــوند؛ امــا ایــن واژه، مفاهیــم بســیار گســترده‌تری را دربــر دارد و بــه طــور ویــژه در صنعــت درمــان، از PRM2( مخفــف Management Relationship Patient ) بــه واژهی جــای CRM اســتفاده می‌شــود.

PRM ایـن مفهـوم را می‌رسـاند کـه اگرچـه بیمـاران بـرای درمـان بیمـاری خـود ناچارنـد بـه مراکـز درمانـی مراجعـه کننـد، امـا در خیلـی از مـوارد در انتخـاب آن مرکـز درمانـی از بیـن گزینه‌هـای موجــود حــق انتخــاب دارنــد و همیــن امــر موجــب می‌شــود تــا موضــوع جــذب مشــتری و حفــظ و نگهــداری آن‌هــا، بــه یــک دغدغــه‌ی مهــم بــرای صاحبــان مراکــز درمانــی تبدیــل شــود.

پیــاده ســازی PRM در یــک بیمارســتان، وابســتگی زیــادی بــه مدیریــت و کارکنــان بیمارســتان و میــزان انگیــزه‌ی آنــان دارد.

مدیریـت و کارکنـان یـک بیمارسـتان بایـد بـه طـور جـدی نیـاز بـه حفـظ ارتبـاط خـوب بـا بیمـار و همراهـان بیمـار را احسـاس کننـد و اصول CRM را در سازمان خود رعایت کنند؛ در غیــر اینصــورت، حفــظ و نگهــداری آنــان بــه عنــوان مشــتریان حـوزه‎ی درمـان و سـلامت، چیـزی نیسـت کـه بـا خریـد یـک نـرم افــزار CRM یــا یــک مشــاوره‌ی چنــد ســاعته اصــول و فنــون مذاکـره تحقـق یابـد.

بیمارســتان مشــتری مــدار، دارای ویژگی‎هایــی اســت کــه باعــث افزایـش رضایـت بیمـار و همراهـان او، در طول مسـیر درمان می‌شـود و همیــن امــر، آن را از ســایر بیمارســتان‌ها متمایــز می‌کنــد.

طبــق نقشــه‌ی ســفر مشــتری (در اینجــا بیمــار و همراهــان)، او ابتـدا خواسـته یـا ناخواسـته بـه بیمارسـتان “الـف” وارد می‌شـود. ویژگی‌هـای مکانـی و محیطـی بیمارسـتان در ایـن مرحلـه بسـیار حائـز اهمیـت اسـت. بـرای مثـال مـکان بیمارسـتان بایـد در محلـی قابـل دسـترس باشـد، فضـای کافـی بـرای پـارک خودروهـا وجـود داشته‌ باشــد، فاصلــه‌ی پارکنیــگ از ســاختمان‌های اصلــی مناســب باشــد و امــکان حمــل بیمــاران خــاص تــا نزدیکتریــن مــکان ممکــن بــه ســاختمان اورژانــس وجــود داشته باشــد.

ز دیگــر ویژگی‎هــای محیطــی کــه مهندســان صنایــع نیــز بــر روی آن کار می‎کننــد، جایگیــری مناســب بخش‌هــای مختلــف بیمارسـتان اسـت. مثـلا قسـمت پذیـرش بایـد نزدیـک صنـدوق و رادیولـوژی نزدیـک ارتوپـدی و دندانپزشـکی باشـد. همچنیـن هـر بخــش توســط خطــوط راهنمــا یــا ایده‎هــای دیگــر، بــه ســادگی قابــل شناســایی و دسترســی باشــد؛ بــه طوریکــه از ســردرگمی مشــتریان در بیمارســتان جلوگیــری شــود.

پــس از ایــن مرحلــه، فرآینــد پذیــرش بیمــاران آغــاز می‌شــود. در ایـن فرآینـد نـه تنهـا نحـوه‌ی برخـورد کارکنـان درگیـر فرآینـد از اهمیـت بالایـی برخـوردار اسـت، بلکـه کارایـی فرآینـد نیـز تاثیـر زیـادی بـر افزایـش رضایـت مشـتریان دارد. مثـا فرآینـد پذیـرش بیمارسـتانی را درنظـر بگیریـد کـه در آن، خـود بیمـار مجبور اسـت پیــش از درمــان، چندیــن بــار بیــن طبقــات مختلــف بیمارســتان جابجـا شـود تـا فرآینـد پذیـرش را کامـل کنـد.

همچنیـن در ایـن مرحلـه بحـث رفـع نگرانـی مشـتری، آموزش‌هـای اولیــه و ارائــه‌ی توضیحــات کافــی دربــاره‎ی مســیر درمــان، میــزان رضایتمنــدی را بــه طــور ویــژه‌ای افزایــش می‌دهــد و در دل همیــن مباحـث اسـت کـه موضوعاتـی نظیر ارتبـاط حمایتـی شـکل میگیرد.

در مرحلـه‎ی بعـد، بیمـار وارد فرآینـد درمـان و مراقبـت می‌شـود.

کیفیــت ارائــه‌ی خدمــات درمانــی و مراقبتــی، مهمتریــن نقــش را در تبدیـل یـک بیمارسـتان ناکارآمـد بـه یـک بیمارسـتان محبـوب دارد. مادامـی کـه بیمـار توسـط بیمارسـتان “الـف” درمـان نشـود، هیــچ اقــدام دیگــری نمی‌توانــد رضایــت او را نســبت بــه آن بیمارســتان جلــب نمایــد.

در ایــن مرحلــه نــه تنهــا کیفیــت خدمــات، دارو، غــذای بیمــار، ابزارهـای پزشـکی و … مهـم اسـت، بلکـه سـرعت عمل در رسـیدگی بـه بیمـاران نیـز بایـد مـورد توجـه قـرار بگیـرد.

امــا بــا ایــن حــال، هرچقــدر هــم کــه تمامــی خدمــات یــک بیمارســتان عالــی باشــد، ممکــن اســت مشــتریانی ناراضــی بــوده و البتـه نارضایتـی آنـان نیـز بـه حـق باشـد. سـوالاتی کـه اینجـا مطــرح می‌شــود ایــن اســت کــه چــه تمهیداتــی بــرای رفــع نارضایتــی مشــتریان اندیشــیده می‌شــود؟ آیــا بیمارســتان بــه انـدازه‌ی کافـی در رسـیدگی بـه شـکایات مشـتریان چابـک اسـت؟ آیـا اپراتورهایـی کـه مسـئولیت رسـیدگی بـه شـکایات را دارنـد از اختیــار کافــی برخــوردار هســتند؟

حــل تعــارض میــان ســازمان و مشــتری، مســتقیما بــر مباحــث نگهـداری و وفادارسـازی مشـتریان تاثیرگـذار اسـت. رفـع نارضایتـی یـک مشـتری ناراضـی، او را بـه یـک مشـتری وفـادار تبدیـل خواهد کـرد. اگرچـه عذرخواهـی و قبـول شـکایت امـری مهـم اسـت، امـا پـس از آن بایـد اقداماتـی انجـام شـود ِ تـا نـه تنهـا نارضایتـی مشـتری شــاکی برطــرف شــود، بلکــه زمینــه‌ی ایجــاد نارضایتــی بــرای دیگــر مشـتریان نیـز برداشـته شـود.

 سیستم های سلامت مهندسی صنایغ

گردآورنده: امیرمحمد جهانی
برگرفته از نشریه مهندسی صنایع سامانه نو شماره سیستم‌های سلامت

مهندسی صنایع در سیستم های سلامت (برنامه‌ریزی درمان شیمی درمانی )

مهندسین صنایع با آموزش و تجربیات خــود در بهبــود عواملی ماننـد بهـره وری، ایمنی و کارآیـی در جایگاهـی هسـتند که نقشی اساسی در بهبود کارایی سیستم های سلامت در بسـیاری از کشــورهای توسعه یافته را دارنـد. تکنیک هــای مهندســی صنایــع در سیســتم بیمارســتان کمــک میکنــد تــا کارایــی سیســتم در قســمت های مختلــف ماننــد: بهبــود ارتبــاط بیــن بیمــاران، پرســتاران و پزشــکان؛ ارائــه اطلاعــات بیشــتر بــه بیمـاران؛ و کوتـاه شـدن زمان انتقـال بین مراجعـات بیمـاران، افزایش یابد در ادامـه ی ایـن مقالـه بـه بررسـی یکـی از کاربردهـای مهندسـی صنایــع در شــیمی درمانی ســرطان کــه هــدف آن بهبــود درمــان اســت، میپردازیــم.

ســرطان یکــی از بیماری هایــی اســت کــه بــه طــور جــدی زندگــی انســان را تهدیــد مــی‌کند.کــه بــا جراحــی، پرتودرمانــی، شــیمی درمانی، هورمــون درمانــی و ســلولهای بنیــادی درمــان میشـود. بنابرگـزارش (IARC) تــا ســال ۲۰۳۰ انتظــار مــی رود کــه ۴٫۲۱ میلیــون مــورد جدیــد ابتــلاء بــه ســرطان و همینطــور ۴٫۱۳ میلیــون مــرگ بــه وســیله ســرطان رخ بدهــد. جراحــی و پرتودرمانــی شــایع تریــن درمــان مســتقیم بــرای درمــان تومــور میباشــد. بــا ایــن حــال، هنگامــی کــه ســرطان بــه مرحلــه متاستاز میرسـد ) زمانــی کــه ســلولهای ســرطانی از تومــور اولیه به سـایر قسمت های بــدن انتقال مـی یابند ( بــرای درمــان ســلولهای ســرطانی، شــیمی درمانی بایــد اعمــال شــود. در واقــع جراحــی زمانــی انجــام میشــود کــه یــک تومــور تنهــا در یـک ناحیـه پیـدا میشـود و احتمـال دارد کـه تمـام تومـور را از بیــن ببــرد. گاهــی اوقــات پرتودرمانــی نیــز در طــی یــا بعــد از عمـل اسـتفاده میشـود. وقتـی تومـور بـه طـور کامـل از بیـن رود، دیگـر نیـازی بـه بررسـی مسـاله بهینه سـازی درمـان نداریـم . بـا ایـن حـال، زمانـی کـه شـیمی درمانی بـه عنـوان درمـان اسـتفاده میشــود، تعــداد ســلولهای ســرطانی بــا گذشــت زمــان تکامــل مییابــد. در واقــع چــون شــیمی درمانی ماننــد یــک شمشــیر دو طرفـه عمـل میکنـد کـه از یـک طـرف سـلولهای طبیعـی را از بیـن میبـرد و از طـرف دیگـر سـلولهای سـرطانی را نابـود مـی کنــد، نمیتــوان داروهــای شــیمی درمانی را مرتبــا تزریــق کــرد. بنابرایـن، اسـتفاده از شـیمی درمانی نیـاز بـه یـک سـبک و سـنگین کـردن بیـن کاهـش سـلولهای سـرطانی و سـمیت بافـت دارد کـه تابــع انــدازه ســلولهای عــادی نابــود شــده و محدودیت هــای دوز دارو اســت. بــه همیــن علــت بهینه‌ســازی شــیمی درمانی ســرطان از اهمیتـی دوچنـدان برخـوردار میشـود. عـلاوه بـر ایـن، در طـول شــیمی درمانی، برخــی از ســلولهای ســرطانی ممکــن اســت از طریـق جهش تصادفــی مقاومت ذاتی به عامل درمــان پیــدا کننــد کــه باعــث میشــود آنهــا را بــه عامــل درمــان غیرحســاس کنــد. بــه علــت ایــن مقاومــت ارثــی، ایــن ســلولهای ســرطانی نمیتواننـد بـه طـور کامـل از بیـن برونـد، کـه منجـر بـه شکسـت طولانــی مــدت در دوره شــیمی درمانی میشــود.

اخیــرا کار توســعه در پیشــگیری، تشــخیص، درمــان و مدیریــت ســرطان پیشــرفت قابــل توجهــی کرده اســت. مدلســازی ریاضــی ســرطان یکــی از روشهــای مهــم در ایــن حــوزه اســت کــه در سـالهای اخیـر توجـه مهندسـان صنایـع کـه مشـغول در حـوزه ی بهینـه سـازی مـی باشـند را بـه خـود جلـب کرده اسـت. مدلهـای ریاضی بـا مبنـای مطالعـات بالینـی و ارزیابی هـا بـه پژوهشـگران کمــک میکننــد تــا اثراتــی را کــه عوامــل مختلــف ماننــد رشــد تومــور و میــزان تزریــق دارو در برنامــه هــای بهینــه درمــان داشــته اند را بهتــر درک کننــد. در واقــع نــگاه ایــن مدلهــا بــه درمــان ســرطان بــه عنــوان یــک مســاله بهینــه ســازی میباشــد. تعــداد ســلولهای ســرطانی، میــزان ســمی بــودن و مقاومــت دارویــی، عوامــل کلیــدی در برنامه ریــزی درمــان شــیمی درمانی میباشــد. اغلــب مطالعــات بــه منظــور بهینــه ســازی درمــان شــیمی درمانی از روشهــای مختلفــی بــرای مدلســازی تعاملات میــان ایــن عوامــل کلیــدی اســتفاده میکنند.کــه از بیــن ایــن عوامــل کلیــدی، مقاومــت دارویــی دارای احتمــال بالاتــری اســت کــه بــا قــرار گرفتــن در معــرض داروهــای شــیمی درمانی ظاهــر شـود. بنابرایـن، بهتـر اسـت سـلولهای سـرطانی را در اسـرع وقـت بـا اسـتفاده از دوز بـالای دارو نابـود کـرد. امـا از سـوی دیگـر، یـک دوز بـالای دارویـی منجـر بـه مسـمومیت نامطلـوب خواهد شـد. در نتیجـه، وابسـتگی پیچیـده و سـبک و سـنگین کـردن در میـان این جنبه هـا، توسـعه بهتریـن برنامـه درمـان شـیمی درمانی را تعییـن میکنــد کــه زمــان بنــدی جلســات شــیمی درمانی و همچنیــن ترکیبــات و دوز داروهــای مناســب بــرای یــک هــدف مشــخص را مشــخص می کننــد؛ در واقــع، تعامــل ســلولهای طبیعــی و سـرطانی بـا توجـه بـه نـوع درمـان متفـاوت اسـت. رابطـه بیـن دوز درمـان و تعـداد سـلولهای عـادی و ایمنـی در مدلهـای ریاضـی کـه تکامـل ایـن سـلول ها را توصیـف میکنـد، بـه وضـوح قابـل مشـاهده اسـت. آزمایشهـای بالینــی تصادفــی، روش اســتاندارد بــرای ارزیابــی طرح هــای شــیمی درمانی میباشــد کــه بــه اســتثنای دوز و مــدت زمــان درمــان، انتخــاب ترکیبــی از داروهــا یکــی دیگــر از عوامــل مهـم در آزمایشـات بالینـی اسـت. اگرچـه از آزمایشهـای بالینـی بــرای تعییــن برنامه هــای قابــل اعتمــاد و کارآمــد شــیمی درمانی اســتفاده میشــود، بــه دلیــل هزینه هــای بــالا، مــدت زمــان طولانــی آزمایــش و مشــکل تســت های مختلــف شــیمی درمانی محـدود شـده اند. بـرای ایـن منظـور، مدلسـازی ریاضـی یـک روش کـم هزینـه بـرای ارزیابـی اسـتراتژی هـای مختلـف اسـت کـه بـا اسـتفاده از توصیـف روابـط کمـی در میـان عوامـل مختلـف ماننـد جمعیــت ســلولهای ســرطانی، ســمیت و مقاومــت دارویــی طــرح بهینــه درمــان را مشــخص میکنــد. همچنیــن مدلهــای ریاضــی بــه محققــان کمــک میکننــد تــا اثــرات عوامــل مختلــف ماننــد رشـد تومـور و میـزان تزریـق دارو بـر عملکـرد برنامه هـای بهینـه درمــان را درک کننــد. بنابرایــن ایــن حــوزه از پژوهــش نیازمنــد همـکاری نزدیـک بـا یـک متخصـص انکولوژیسـت اسـت تـا مـدل را بهبــود بخشــد و تحقیــق را عملی تــر و معنی دارتر کند.

مطالعــات ایــن حــوزه جهــت بهینــه ســازی پروتکل هــای درمــان میباشـند و حتـی اگـر پارامترهـای مسـاله نیـاز بـه شناسـایی داشـته باشـند، روشهـای بهینه سـازی میتواننـد بـه راه حـل منجـر شـوند. بـا ایـن حـال بـه لحـاظ بالینـی بـرای شناسـایی پارامترهـا، نیـاز بـه تجـارب زیـادی وجـود دارد. بررسـی مطالعـات انجـام شـده مویـد آن اسـت کـه بـرای ایجـاد مـدل درسـت، نیـاز بـه ایجـاد تعامـل بیشـتر بیـن ریاضیدانـان، پزشـکان و متخصصـان زیسـت شناسـی اسـت.

از دیگــر کاربردهــای مهندســی صنایــع در شــیمی درمانی میتــوان بــه برنامه ریــزی کلینیک‌هــای درمانــی اشــاره کــرد. کلینیک های درمــان ســرطان اغلــب بــا برنامه ریــزی حجــم زیــادی از بیمــاران ســرطانی بــرای درمانهــای شــیمی درمانی تحــت منابــع محــدود ماننـد تعـداد پرسـتاران و تخت هـا روبـه رو میشـوند. ایـن بیمـاران مبتلا بــه ســرطان نیازمنــد بــه مراجعــات متعــدد در طــول چنــد هفتــه یــا چنــد مــاه هســتند کــه بــه موقــع بــودن ملاقات هــا در رونــد درمــان تاثیــر بســزایی دارد. عــاوه بــر ایــن، مــدت زمــان ملاقـات، سـطح دقـت هـر ملاقـات و در دسـترس بـودن پرسـتاران درمانــگاه نامعیــن اســت. محدودیت هــای زمانبنــدی، پارامترهــای تصادفـی، افزایـش هزینه هـای درمـان و افزایـش تقاضـای خدمـات، نیــاز بــه برنامه هــای زمانبنــدی کارآمــد را ایجــاد میکنــد.در نهایـت مهندسـان صنایـع بـا بکارگیـری تکنیک هـای بهینه سـازی، مدلهــای مختلفــی را بــرای حــل ایــن مشــکل ارائــه نموده انــد تــا بتواننـد بهبـودی را در زمانبنـدی مراجعـات بیمـاران ایجـاد نماینـد. در انتهــا بــا توجــه بــه ایــن کــه فرآینــد شــیمی درمانی یــک فرآینــد طولانـی و پرهزینه ای برای بیمـار اسـت، کاهـش هزینه هـای بیمـار در فرآینـد شـیمی درمانی از دیگـر مـواردی اسـت کـه دانـش مهندسـی صنایـع تلاش در بهبـود آن دارد. از این‌رو، مدلهـای بسـیاری بـا هـدف کمینه سـازی هزینـه در عیـن حفـظ کیفیـت درمـان توسـعه داده شـده اند.


نویسنده : علی جعفری

برگرفته از نشریه سامانه نو “سیستم های سلامت”

اطلاعات بیشتر در مورد شماره “سیستم های سلامت”